ABD, Rusya ve AB arasındaki gerilimin bir türlü sona ermemesinin temel nedenlerinden birisi olan enerji, 2008 itibarıyla tüm ülkelerin ana dış politika konusu haline geldi. Bu durum gözlerin de Ortadoğu kaynaklarını Avrupa'ya bağlayabilecek tek ülke olan Türkiye'ye çevrilmesine neden oldu. Ancak, sevinilmesi gereken bu durum, tüm tarafların Türkiye'ye ciddi baskılar uygulaması nedeniyle Ankara için sıkıntıları da beraberinde getiriyor.
Ankara, 2008'de Rusya, Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Gürcistan, İran, Mısır ve AB ile özellikle enerji konusundaki ilişkilerini yeniden gözden geçiriyor. Ancak bu tutumun ABD'nin istediği çizgiye yakın olması, Türkiye'nin Rusya ve İran ile ilişkilerinin gerilmesine ve de büyük doğalgaz ve petrol projelerine ket vuruyor. Bu nedenle doğu ile batı arasında enerji köprüsü olma ve Ceyhan'ı Akdeniz'in petrol limanı haline getirme planları da bir türlü gerçekleşemiyor.
Türkiye mevcut doğalgaz ve petrol hatları ile ilgili olarak bile birçok sıkıntıya gögüs germek zorunda kalıyor. Elektriğin büyük bölümünün doğalgaz çevrim santrallarında üretilmesi diplomasiyi de etkiliyor. Bu nedenle Türkiye Rusya ve İran'a karşı ciddi bir denge politikası izlemek zorunda kalıyor.
Rusya'nın tutumu sıkıntı veriyor
Türkiye, doğalgazının yüzde 60'ından fazlasını Rusya'dan alıyor. Öte yandan de Rusya'ya olan bağımlılığı azaltmak için bazı projeleri yaşama geçirmeye çalışıyor. Bu kapsamda daha önce Türkmenistan, Kazakistan ve Yunanistan ile anlaşmalar imzalayan Ankara, Rusya'nın bu anlaşmaları yok sayarak 3 ülke ile de anlaşması konusunda hiçbir uluslararası tepki gösteremiyor. Bu nedenle ABD'nin desteklediği projelere girişen Ankara, en kolay kaynak sağlamayı taahhüt eden İran ile imzaladığı mutabakatı bir türlü anlaşmaya çeviremiyor. Anlaşmanın imzalanması durumunda ABD'nin Türkiye'ye ambargo uygulayacağını belirtiyor. Türkiye'nin mevcut ve gerçekleştirmeyi planladığı doğalgaz ve petrol boru hatları ile diğer ülkelerin tutumları şöyle:
* Rusya-Mavi Akım Türkiye'nin doğalgazı en pahalıya aldığı hat olan Mavi Akım'da herhangi bir aktarım sorunu yaşanmıyor. Ancak Rusya'nın fiyatı sürekli yükseltmeye çalışması, sıkıntı yaratıyor. Türkiye'nin bu hattan aldığı gazı satma yetkisi de bulunmuyor. Bunun yanı sıra Rusya, Nabucco'nun gerçekleşmesi durumunda bu hattan Türkiye'ye yaklaşık 300 dolardan sattığı doğalgazın fiyatını 360 dolara çıkaracağını belirtiyor.
* Rusya-Batı Hattı: Kış aylarında Türkiye'nin en fazla sorun yaşadığı hatlar arasındaki Batı hattı, Ukrayna üzerinden geçiyor. Ancak Kiev'in, gazı parası karşılığında kullanma hakkına sahip olması, gelen doğalgaz miktarının zaman zaman düşmesine neden oluyor. Geçen kış İran'ın doğalgazı kesmesi üzerine Türkiye bu hattın kapasitesini arttırmak istemiş, kapasite artmadığı gibi miktar da düşmüştü.
İran-Türkiye Hattı: Türkiye 2001 yılından bu yana, yapılan anlaşma kapsamındaki hiçbir taahhüdünü yerine getiremeyen İran'ı uluslararası tahkime şikâyet ederken bu konuda bir an önce karar alınmasını bekliyor. Bu hattan yılda ortalama 15 milyar metreküp doğalgaz gelmesi gerekirken bu miktar 4 milyar metreküp'ü zor buluyor.
12 Milyar dolar yatırım *
**İran-Türkiye Pars Doğalgaz Boru Hattı Projesi: Proje kapsamında Türkiye'nin İran'daki Pars 22-23-24 sahalarına yaklaşık 12 milyar dolar yatırım yapması gerekiyor. Türkiye'ye yılda 30 milyar metreküp doğalgaz gelmesi bekleniyor. Ancak Tahran yönetimi ile fiyat ve doğalgaz boru hatlarını kimin yapacağı konusunda sıkıntı yaşanıyor. Bunun yanı sıra ABD'de bu projenin gerçekleşmesini istemiyor.
* Azerbaycan-Türkiye-Yunanistan Şah Denizi Hattı: Şubat ayında açılan bu hat ile Azeri doğalgazı Yunanistan'a kadar ulaştırılıyor. Rusya'dan alınan gazın tersine Türkiye bu doğalgazı istediği gibi satabiliyor. Hat AB ve ABD tarafından desteklenirken Rusya'nın büyük tepkisini çekiyor. Rusya, bu nedenle başlattığı Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı kapsamında Yunanistan'a çok daha ucuza ve çok daha fazla doğalgaz vermeyi planlıyor.
* Hazar Geçişli Boru Hattı: Projesi kapsamında Türkmen ve Kazak doğalgazının önce Türkiye'ye, oradan da Avrupa'ya taşınması amaçlanıyordu. Ancak Rusya'nın 2008 başında bu iki ülkeyle imzaladığı anlaşma nedeniyle proje askıya alındı.
* Arap (Mısır) Doğalgazı: Yıllık 4 milyar metreküp doğalgaz taşıması öngörülen Mısır-Türkiye Boru Hattı'nın Mısır'dan Ürdün'e, oradan da Suriye'ye geçişi tamamlandı. Ancak hattın Suriye'ye gelmesinin ardından Ceyhan'a kadar ulaştırılması yönündeki ihale bir türlü gerçekleştirilemiyor. Projeye başta İsrail, ABD ve Rusya olmak üzere birçok ülke tepki gösteriyor.
CUMHURİYET - 29 NİSAN 2008 SALI
