Krizin maliyeti II. Dünya Savaşı'nı 4'e katladı

Tüm dünyayı etkisi altına alan küresel krizin faturası her geçen gün büyüyor. 1929'da yaşanan 'Büyük Buhran'dan sonraki en büyük kriz, milyonlarca kişiyi işsiz bıraktı.

Türkiye ise 2001 krizinde aldığı radikal tedbirler ve son yıllarda ekonomide sağladığı atılımlar sayesinde krize hazırlıklı yakalandı. Türkiye ekonomisinin dünyada güvenilebilecek limanlardan biri olduğunu belirten ekonomist Dr. Süleyman Yaşar, zararlarını devlete ödetmek isteyen bazı büyük sermaye sahiplerinin Türkiye'yi krizin merkezi gibi göstermeye çalıştığına işaret ediyor. Yaşar, kamu maliyesinde bir sorun olmadığını vurguluyor. Dünyada krizin olumsuz etkilerini görmek için rakamlara bakmak yeterli. Ülkelerin açıkladığı kurtarma paketlerinin toplamı 13 trilyon 394 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, 3,6 trilyon doların kül olduğu İkinci Dünya Savaşı'ndaki kaybın yaklaşık 4 katı. Toplam 5 trilyon dolarlık destek paketi açıklanmasına rağmen Amerikan ekonomisi son üç ayda yüzde 3,8 küçüldü ve son 25 yılın rekorunu kırdı. Avrupa ekonomisinin de bu yıl yüzde 2 küçülmesi bekleniyor. Çin, 668 milyar dolarlık destek paketi açıklamasına rağmen 20 milyon kişi işini kaybetmekten kurtulamadı. Amerikan hükümetinin 150 milyar dolar destek verdiği sigortacılık devi AIG, 99,3 milyar dolarlık zararla ekonomi çevrelerini şaşkına çevirdi.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre 23 Şubat 2009 itibarıyla tüm dünyada yaşanan kayıplar 1 trilyon 114 milyar doları aştı. Uluslararası Para Fonu (IMF) ise zararın 2 trilyon doları aşacağını tahmin ediyor.

Ülkeler, krizi aşmak için toplam 13 trilyon 394 milyar dolarlık paket açıkladı. Bu rakam, dünyaya 3,6 trilyon dolara mal olan İkinci Dünya Savaşı'nın kayıplarının yaklaşık 4 katı. Dünyanın en zengin ekonomileri arasında yer alan Rusya'da geçen ay 300 bin kişi işini kaybetti. AB'de ise yıl sonuna kadar 3,5 milyon kişinin işini kaybetmesi bekleniyor. Macaristan'da sadece son üç ayda 100 bin kişi işinden oldu. ABD'li Citigroup, tek seferde 52 bin kişiyi işten çıkardı. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), yıl sonuna kadar 20 milyon kişinin daha işini kaybedeceği tahmininde bulunuyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye'deki toplam işsiz sayısı 2 milyon 995 bin kişiyi bulurken, işsizlik kasımda yüzde 2,2 artarak yüzde 12,3'e yükseldi. ABD, Almanya, Avustralya, G.Kore, Kanada gibi ülkeler krizin başladığı günden bugüne kadar merkez bankaları aracılığıyla piyasaya 3,8 trilyon dolarlık fon verdi. Ünlü dolar milyarderi George Soros, dünya finansal sisteminin etkili biçimde parçalandığını, krizin yakın dönemde çözümünün görünmediğini belirtiyor. Soros'a göre dibin yakınında herhangi bir yerde olunduğuna dair bir işaret yok.

Yatırımcının Türkiye'ye güveni sürüyor
Dünya ekonomisinde yaşananlara rağmen Türkiye'nin krizi daha az hasarla atlattığı görülüyor. Durgunluğa rağmen ihracatta yüzde 20'lik artışla 2008 hedefi tutturuldu. En son geçen hafta ABD'li teknoloji devi HP 60 milyon dolarlık yatırımla Türkiye'de PC üreteceğini açıkladı. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Başkanı Tevfik Bilgin, dünya ekonomilerinde yangın olduğunu, bu yangının boyutunun ülkeden ülkeye değiştiğini ifade ediyor. Bilgin, Türkiye'de toksik türev ürünler olmadığına dikkat çekiyor. Ziraat Bankası Genel Müdürü Can Akın Çağlar ise dünyada yaşanan küresel krizin çeşitli etkenlerle sürdüğünü belirterek, "Kimse küresel krizin neresinde olduğumuzu bilmiyor." tespitini yapıyor.

Amerika'da önceki yıl konut piyasasında başlayan ve finansal piyasaların ardından reel kesime sıçrayan dalgalanmayı Birleşmiş Milletler 'yüzyılın krizi' olarak değerlendiriyor. IMF'ye göre de son yaşanan ekonomik kriz, dünya ekonomisinin 1929 buhranından bu yana karşılaştığı en tehlikeli şok. Krizle baş edebilmek için merkez bankaları koordineli olarak faizleri düşürmesine rağmen dev ekonomiler peş peşe durgunluğa girdi. Dünya Bankası'nın raporuna göre 2008 sonu itibarıyla yüzde 2,5 olması beklenen yıllık büyüme 2009'da eksi yüzde 0,9 olacak. Bu durum bütün ülke ekonomilerini olumsuz etkileyecek. Dünyanın anlı şanlı bankalarını yerle bir eden kriz, tüm finansal sektörlerin çok büyük zararlar yaşamasına sebep oldu. Sadece ABD ve Kanada'nın finans sektöründe yaşadığı zarar 763,5 milyar doları buldu. Tüm bu gelişmeler olurken, bankaların kamulaştırılması da son dönemde sıkça dile getirilen bir diğer konu.

Rekor zarar açıklayan devler, işçi çıkarıyor
AIG 2008'in son çeyreğinde 61,7 milyar dolar zarar açıkladı. Şirketin geçen yılki toplam zararı ise 99,3 milyar dolar.
GM'ye bağlı Opel, devletten 3,3 milyar Euro'luk yardım istedi.