İran, Venezüella ve Çin gibi ülkeler dolar hegemonyasından kurtulmak için ticareti farklı para birimlerinde yapmaya koyulurken, Amerikalılar da ekonomik krizden paçayı kurtarmak için kendi para birimlerine yüz çeviriyor. ‘Detroit Cheer’, ‘Bay Back’, ‘BerkShare’, ‘Ithaca Hour’ ya da ‘Plenty’, Amerikan toplumlarının ayakta kalmak için doları baypas ederek bastıkları para birimlerinden sadece birkaçı. Tasarımları sanat harikası yerel paraları yazar Herman Melville, ressam Norman Rockwell ve Mohican kabilesi gibi itibar gören yerel figürler süslüyor.
Buhran günlerindeki gibi
ABD’de zuhur edip dünyayı sarsan mali kriz, Amerikalıları 1920’lerdeki buhran günlerine döndürdü. Yerel tüketimi artırıp para sirkülasyonunu korumak için kendi yerel para birimlerini basan topluluk sayısı 75’i aştı. Amerikan yasalarına göre küçük topluluklar madeni olmamak ve federal para birimi, yani doları andırmamak koşuluyla kendi para birimlerini basabiliyor. Büyük Buhran döneminde ortaya çıkmış ‘scrip’ (senet) modelinden esinlenen yerel para birimleri ve kullanma sistemi yemek ticket’larını ardırıyor. Parayı basan şirketler, müşterilere 1 dolar değerindeki yerel parayı indirimli olarak 90 veya 95 cente satıyor. Müşteriler de bu paraları sisteme dahil işyerlerinde normal değeri üzerinden harcıyor. İşyerleri ise topladıkları yerel paranın karşılığını parayı basan şirketten alıyor. Artık işyerleri de çalışanlarının maaşlarının bir kısmını yerel para ile ödüyor.
RADİKAL - 10 NİSAN 2009 CUMA







