Dünya genelinde yılda 1 milyar 600 milyon ton çöp birikiyor. Gelişmiş ülkeler bunların bir bölümünü geri dönüştürebilse de yoksul ülkeler için çöpler fazladan çevre sorunu oluşturuyor.
Uzmanlar, büyük kentlerin çöp yığınlarının saldığı gazın atmosfer için karbondioksitten 21 kat zararlı olduğunu vurguluyor. Tüm dünyada evlerde üretilen çöp miktarının 2030`da 3 milyar tona ulaşacağına ve ekosistemlerin bunu kaldıramayacağına dikkat çekiliyor. Peki, hem çevreye zarar vermeden hem de çöpten para kazanmak mümkün değil mi?
Küresel ölçekte elektronik çöplerin 2009 yılı itibarıyla 5,7 milyar dolarlık ciro yaptığı, bu rakamın 2014 yılında 14 milyar dolara yükseleceği tahmin ediliyor. ABI araştırma şirketinin, ''Elektronik Çöplerin Geri Kazanımı ve Yeniden İşlenmesi'' başlıklı raporuna göre, kullanım dışı kalmış elektronik cihazların, değişik yöntemlerle geri kazanımı önemli bir ekonomik kazanç sağlarken, yeniden kullanım hava, toprak ve su kirliliğinin önüne geçilmesinde önemli bir yer tutuyor. Rapora göre, dünyanın en önemli ''yasal ya da yasa dışı'' e-çöplük tesisleri, yine en çok elektronik ürün üretilen Asya-Pasifik bölgesinde bulunuyor.
Avrupa Birliği'nde kentsel atıkların yüzde 40'ının geri dönüşümle ya da organik gübre yapılarak değerlendirildiği bildirildi. AB istatistik kurumu Eurostat’ın yaptığı araştırmaya göre, atıkların yüzde 23’ü dönüştürülüyor, yüzde 17’si de organik gübre haline getiriliyor.
Atıkların yüzde 70’ini değerlendiren Avusturya ve Hollanda, dünyada atıkların en iyi değerlendirildiği ülkeler olarak biliniyor. Bu ülkeleri, yüzde 65 ile Almanya, yüzde 59 ile Belçika izliyor. Bulgaristan’da geri dönüşüm yapılmazken, kişi başına en çok atığı Kıbrıs ve İrlanda üretiyor.
Atık kağıdın ülke içinde toplanıp kullanılması ile yurt dışından selüloz ve atık kağıt ithalinin azalması ile mühim ölçüde tasarruf temin ediliyor. Ayrıca, atık kâğıdın toplanması, tasnifi ve nakliyesi dolayısıyla yeni istihdam sahaları ortaya çıkartacak. Geri dönüşüm uzun vadede verimli bir ekonomik yatırımı olduğunu söyleyen ÇEVKO Vakfı yetkilileri hammaddenin azalması ve doğal kaynakların hızla tükenmesi sonucunda ekonomik problemler ortaya çıkacağını ifade ettiler.
ATIKLARDAN NELER ELDE EDİLİYOR
1) PP. VE OPP, CPP ve metalize OPP atıklarından imal edilen ürünler;
a) Çiçek saksıları,
b) Elektrik ve tesisat boruları,
c) Yol ve çatı yalıtım malzemeleri,
d) Ambalaj çemberleri
2) PE ve POLYEMİTatıklarından imal edilen ürünler;
a) Elektrik ve tesisat boruları, plastik palet
b) Çöp torbaları,
c) Yalıtım malzemeleri,
d) Sera naylonları
3) POLİKARBON ve PS atıklarından imal edilen ürünler;
a) İplik masuraları imalatı,
b) Vakumlu malzemelerin imalatı,
c) Oyuncak imalatı,
d) Elbise askısı imalatı
4) PVC atıklarından imal edilen ürünler;
a)Polyester iplik imalatı
5) Kağıt/Karton atıklarından imal edilen ürünler;
a) Karton koli ve Oluklu mukavva imalatı,
6) Tahta atıklarından imal edilen ürünler;
a) Sunta imalatı, Palet imalatı
7) Cam atıklarından imal edilen ürünler;
a) Bina dış cephe kaplaması BTB imalatı
TÜRKİYE ATIKTAN PARA KAZANMAYI KEŞFEDİYOR
Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Lütfi Akça, yaptığı açıklamada, Türkiye’nin atık yönetim stratejisinin en önemli ilkelerinden birisinin, atıkların geri kazanılması`` olduğunu söyledi. Çeşitli atıkların geri kazanımını yapan toplam 334 tesise bakanlık tarafından çalışma lisansı verildiğini ifade etti. Geri kazanım çalışmaları sayesinde 5 yıllık sürede 384 milyon TL gelir elde edildiğini bildiren Akça, lisanslı tesislerde 2 bin 723 kişinin istihdam edildiğini kaydetti. Sanayiden kaynaklanan tehlikeli atıklar düzenli olarak 2005 yılından bu yana toplanıyor ve geri dönüşüm çalışmaları içerisinde değerlendiriliyor.
TEHLİKELİ ATIKLAR DA DEĞERLENDİRİLMEYE ALINDI
Tehlikeli atıkların geri kazanımı amacıyla toplam kapasitesi yıllık 575 bin 514 ton olan 131 tesise lisans verildi. Bu tesislerde bin 100 kişi istihdam edilirken, geçen yıl geri kazanılan tehlikeli atık miktarı da 212 bin tona ulaştı. Bakanlıkça ayrıca, çimento fabrikaları başta olmak üzere, bazı tesislerde ek yakıt olarak tehlikeli atık türlerinin geri dönüşümüne ilişkin yıllık kapasitesi 679 bin 344 ton olan 35 tesise çalışma lisansı verildi. Tehlikeli atıkların geri dönüştürüldüğü tesislerde geçen yıl 55 bin 44 ton atık yakılarak enerji elde edilirken, bu enerjinin yıllık ekonomik değeri 8 milyon 200 TL olarak hesaplandı.
NELER DEĞERLENDİRİİYOR?
Atık madeni yağlar: Atık Yağlar, ``Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği`` çerçevesinde 2004 yılından itibaren üreteci sorumluluğu ilkesi kapsamında toplanıp geri kazandırılıyor. Atık yağ geri kazanımı konusunda toplam kapasitesi yılda 122 bin 463 ton olan 22 tesise çalışma lisansı verildi. Bu tesislerde çalışan personel sayısı ise 244. Geçen yıl geri kazanılan atık yağ miktarı 10 bin 442 ton, geri kazanılan atık yağın ekonomik değeri ise 8 milyon 353 bin 600 tonu buldu.
Bitkisel atık yağlar: "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği`` kapsamında 2005 yılından bu yana toplanıyor. Bitkisel atık yağ geri kazanımı konusunda kapasitesi yıllık 235 bin 884 ton olan 22 tesisin lisansı bulunuyor. Bu tesislerde 202 personele iş imkanı sağlanırken, geri kazanılan atık yağ miktarı 30 bin ton oldu. Geri kazanma çalışmasının ekonomiye girdisi 29 milyon 322 bin 676 ton olarak belirlendi.
Araçlardan çıkan hurda lastikler: "Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği`` kapsamında 2007 yılından bu yana geri dönüştürülüyor. Atık lastiklerin geri kazamını konusunda toplam kapasitesi yıllık 60 bin 898 ton olan 7 tesise lisans verildi. Bu tesislerde çalışan personel sayısı 52 olurken, geri kazanılan atık lastik miktarı 25 bin ton, geri kazanılan lastiği ekonomik değeri ise 4 milyon 744 bin TL olarak gerçekleşti.
Ambalaj atıkları: Kâğıt, karton, plastik, metal, cam gibi ambalaj atıkları da 2005 yılından bu yana düzenli olarak toplanıyor ve geri dönüşüm çalışmalarına tabi tutuluyor. Farklı türlerdeki ambalaj atıklarının geri kazanımı çalışmaları yürüten toplam kapasitesi yıllık 3 milyon 172 bin 659 ton olan 103 tesise lisans verildi. Bu tesislerde çalışan personel sayısı bin 30, geri kazanılan ambalaj atığı miktarı 1 milyon 345 bin 674 ton oldu. Geri kazanma çalışmalarının ekonomiye girdisi 187 milyon 596 bin 150 TL olarak hesaplandı.
HALK BİLİNÇLENDİRİLMELİ
ÇEVKO Yürütme Kurulu Başkanı Ferit Ekmekçioğlu Türkiye’de içecek kartonunda geri dönüşüm oranının 2009 yılı sonu itibarıyla yüzde 49,9’a ulaştığını, 17 bin ton içecek kutusu geri dönüşümü yapılırken bu yolla ekonomiye 7 milyon 100 bin TL katkı sağlandığını söyledi. “Aslında Türkiye’nin ambalaj atıklarının geri dönüşümünde Batı ile rahatlıkla karşılaştırılabilecek bir kapasite bulunuyor. Ancak özellikle kâğıt ve plastikte kayıt dışılığın fazla olması geri dönüşümün önündeki en büyük engellerden biri” diyen Ekmekçioğlu, ÇEVKO’nun yaptığı çalışmalarla kaynağında ayrı toplama çalışmaları kapsamında 7 milyon kişi bulunduğunu belirterek “bu sayı arttıkça gerek geri dönüşüm oranları gerekse kalitesi yükselecektir” değerlendirmesini yaptı. ÇEVKO Başkanı Ferid Ekmekçioğlu, Türkiye`de atıkların dönüşümüne önem verilmediğini, sadece ambalajların dönüşümünden yıllık 400 milyon TL kazanç sağlanabileceğini söyledi
GÖRÜNMEYEN KATKILARI DA VAR
Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı(ÇEVKO) Başkanı Ferid Ekmekçioğlu`na göre Türkiye`de atık ekonomimsi gerçek manada bilinmiyor. Atıkların geri kazanılması birçok bakımdan ekonomiye değer sağlıyor. En önemli getirisi doğal kaynakların tüketiminde azalma olması. Örneğin: 1 ton atık kağıdın kağıt hamuruna katılması ile 20 ağacın kesilmesi önlenirken geri dönüşen her 1 ton cam için, 100 litre yakıt tasarrufu da sağlanıyor. Yine 1 alüminyum kutunun geri dönüşümü ile yüzde 90, kağıdın geri dönüşümü ile yüzde 50 oranında enerji tasarrufu sağlanıyor. Ekmekçioğlu, ambalaj atıklarının geri kazanılmasıyla her şeyden önce katı atık toplama sahalarındaki çöp miktarının azalacağına dikkat çekerek şöyle konuştu: `Çöp kamyonlarının bu atıkları toplamak için yapacakları sefer sayısı aynı şekilde azalıyor. 1 Ocak 2005`te yürürlüğe giren Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ambalaj üreten firmalara önemli sorumluluklar yüklüyor. Yönetmelikte, ambalaj firmalarının ürettiklerinin yüzde 20`sinden başlayarak, 10 yıl içinde yüzde 60`ını geri kazanmaları öngörülüyor. Yönetmeliğin uygulanması ile ülke ekonomisine yaklaşık olarak toplam 400 milyon YTL geri kazanım sağlanacağı tahmin edilmektedir.`
DÜNYA BÜLTENİ / 27 NİSAN 2010
