Petrolde kötü senaryo Türkiye'yi süründürecek

ABD'li think-tank kuruluşu CSIS'e göre, 2003'te petrol fiyatları 60 dolara fırlayabilir. Bu, 2002 yılı için ithalatını varil başına 21 dolardan bütçeleyen Türkiye'ye 6 milyar dolarlık ek maliyet getirecek Irak Harekatı yaklaştıkça petrolün ateşi de yükselmeye devam ediyor. Dün Brent petrolün varili 32 dolarla son 2 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Petrol fiyatlarının Irak nedeniyle çıkışa geçtiği artık herkes tarafından biliniyor. Ancak piyasaların ve uluslararası büyük kuruluşların cevabını aradığı soru, fiyatların nereye kadar yükseleceği? Bu konuda ABD merkezli think-tank kuruluşu olan Center for Strategic and International Studies'in (CSIS) en olumsuz senaryosuna göre, önümüzdeki yıl petrol fiyatları ortalama 60 dolara fırlayabilir. Böylesi bir durumda 2002 yılı için ortalama ithalatı varil başına 21 dolardan bütçeleyen Türkiye'ye sadece petrol ithalatının ekstra maliyeti 6 milyar doları bulacak. Ancak bu fiyatın enflasyonist etkisi ve yaratacağı ekonomik durgunluk sadece Türkiye'nin değil, dünya ekonomisinin genel bir çöküntüye girmesine yola açacak. İşte CSIS'in çizdiği 4 farklı senaryo SAVAŞSIZ SENARYO Halen yapılan hazırlıklarla gerçekleşme olasılığı en düşük senaryo bu. Savaşın gerçekleşmemesi halinde petrol fiyatlarında halen süren dengelerin devam edeceği öngörülüyor. Ancak bu senaryoda da Irak lideri Saddam Hüseyin'in iktidarda kalması durumunda, yiyecek karşılığı petrol programının sürdürülüp sürdürülmeyeceği sorusu gündeme geliyor. Bu durumda petrol arzında fazla bir artış olmayacağı için petrol fiyatları üzerinde en azından arz tarafından düşüş yönünde bir baskı olması beklenmiyor. Saddam Hüseyin'in savaş çıkmadan devrilip yerine Batı'nın istediği yönetimin gelmesi durumunda ise Irak'ın tam kapasite petrol üretimine başlayacağı öngörülüyor. Bu durumda, fiyatlarda aşağı yönde bir baskı oluşabilir. CSIS, savaşın çıkmaması senaryosunda petrol fiyatlarının 2003'ün ilk çeyreğinde 30 dolar, yılın geri kalan üç çeyreğinde ise ortalama 22 dolar seviyesinde olmasını öngörüyor. Bu senaryoya göre 2003 yılında petrol fiyatları ortalama 24 dolardan yılı kapatacak. EN İYİMSER SENARYO Bu senaryoda ABD birliklerinin Irak'a müdahalesinde fazla dirençle karşılaşmaması, savaşın en fazla bir iki hafta sürmesi ve rejimin hemen değişmesi öngörülüyor. Buna göre 2003'ün ilk üç ayında petrol fiyatlarının 36 dolar ortalamada kalması, ikinci çeyrekte Irak'ın günlük petrol üretimini 2 milyon varil artırması ile fiyatların ikinci çeyrekte 25, üçüncü çeyrekte 25, son çeyrekte de 21 dolara gerilemesi öngörülüyor. Bu senaryoya göre yıl ortalaması da 26 dolar olacak. ORTA HALLİ SENARYO ABD, Irak'a müdahale sırasında ortalama bir dirençle karşılaşır. Cumhuriyet muhafızları bu senaryoda devreye girmez. Savaş genel olarak bir iki haftada bitse de, Amerikan kuvvetlerine spesifik saldırılar olur. Ayrıca petrol tesislerine sabotajlar gündeme gelir. Bu senaryoda, Irak'ın petrol üretim kapasitesinin bir kısmını kaybetmesi durumunda, bu açığı kapatmak için petrol üreten ülkeler, üretimlerini artırır. Ancak petrolün gelecek fiyatları yükseleceği için özellikle petrol ithal eden ülkelere olumsuz etkisi olur. Genellikle petrol ithal eden ülkeler 30 günlük stratejik stok tutuyor. Bu gelişmeler ekonomik büyümeyi olumsuz etkiler, bu nedenle düşük petrol talebini düşürür. Bu senaryoda, 2003'ün ilk çeyreğinde 42 dolara kadar çıkan petrol fiyatları son çeyrekte 30 dolara kadar iner. Yıl ortalaması 37 dolar olur. Petrol fiyatları 2004 yılında 30 dolar seviyesinde oturur. EN KÖTÜ SENARYO ABD'nin Irak'a müdahalesi başarılı olmaz. Irak özellikle kimyasal silahları ile İsrail'e de saldırır. Ayrıca terörist grupları yöneterek sivil halka yönelik saldırıları örgütler. Bu olaylar gerçekleşirse, Cumhuriyet muhafızları Irak'ın petrol tesislerini sabote ederek, petrol üretimini düşürür aynı yöntem bölgedeki petrol üreticileri için de uygulanır. Bu durumda günlük petrol üretimi 4 milyon varil düşer. Tüpraş yılbaşında 2002 yılı için 21 milyon 274 bin ton ham petrol ithalatı öngörüyordu. Şirket bu miktar için 3.3 milyar dolarlık ödeme yapılmasını planladı. 2002 yılı bütçelemesinde varil başına tutar ortalama 21.1 dolar olarak belirlendi. İlk altı ayda rakamlar beklenilenin üzerine çıktı ve varil başına ithalat fiyatı 22.18 dolara geldi. 10 milyon 238 bin tonluk ithalat için 1 milyar 621 milyon dolar ödendi. SABAH - 31.12.2002