Türk firmaları, dualı onaylı belge peşinde

Özellikle ABD’ye ihracatını artırmak isteyen gıda firmaları, ürünlerinin Musevi dinine uygunluğunu belgeleyen "koşer" sertifikası almaya başladı. ABD’den koşer sertifikası almış firmaların sayısı şimdiden 25’i bulurken Türkiye’nin ABD’ye yaptığı gıda ihracatının bu yolla ikiye katlanması bekleniyor. Çünkü ABD’li tüketiciler, gıda ürünleri satın alırken önce özellikle koşer damgası arıyor. Sözlüklerde Musevi dininin kurallarına göre yenmesine izin verilmiş yiyeceklere verilen genel ad ya da temiz olarak tanımlanan koşer, musevilere göre yiyeceklerin ‘helallik-haramlık’ ölçüsü anlamına gelse de Hıristiyan ve Müslümanlar için de kalite, hijyen ve güven simgesi olarak tescil edilmiş görünüyor. Çünkü ABD’li tüketicinin yüzde 95’i "koşer" kelimesinin ne anlama geldiğini biliyor. Diğer bir gösterge de "koşeröli gıda tüketicilerinin sadece yüzde 45’inin musevi olması. 150 milyar dolarlık pazar Koşer piyasası her geçen gün büyürken ABD’de koşer veren acentelerin sayısı da gün geçtikçe artıyor. Yüzlerce koşer acentasından en ünlü olanları The Union of Orthodox Jewish Congregations (OU), The Organized Kashrus Laboratories (OK) ve Star - K Kosher Certification (Star - K). Bu kuruluşlar arasında, dünyadaki gıda şirketlerinin kendi kurumlarından sertifika almaları için kıyasıya rekabet yaşanıyor. Çünkü dünyada ağırlığını Kuzey Amerika’nın oluşturduğu koşer piyasası 150 milyar dolarlık bir hacme sahip. Bu rakamın sadece 25 yıl önce 250 milyon dolar olduğu belirtiliyor. Öyle ki çoğu havayolu şirketi de dini yemeklerin yer aldığı mönüler oluştururken, Museviler için hazırlanan yemekler çok özel koşullar altında pişiriliyor ve haham tarafından kutsanarak mühürleniyor. Koşer almış fabrikaların ürünlerine eğer The Union of Orthodox Jewish Congregations’tan alınmış ise "OU", The Organized Kashrus Laboratories’ten alınmışsa "OK" damgası konuluyor. Bu damgalar Kuzey Amerika’da gıda ürünlerinin satışını kolaylaştırdığı için ihracatı ikiye katlıyor. Hahamlar kutsuyor Acenteler koşer sertifikasını, hahamlar yoluyla veriyor. Acentelerin çalışanları gezici ve yönetici hahamlardan oluşuyor. Hahamlar gıda ve gıda teknolojisi konusunda eğitim görüyor, gıda mühendisi gibi yetiştiriliyor. Üretim tesisleri hahamlar tarafından incelenirken koşere uygun bulunan tesisler yine onlar tarafından kutsanıyor. Firma, denetimden geçtikten sonra 10 bin dolara yakın bir bedel ödeyerek koşer sertifikası almaya hak kazanıyor. Ayrıca denetime gelen hahamların geliş - gidiş, konaklama masrafları yine firma tarafından karşılanıyor. Koşer aldıktan sonra hahamlar iki ayda bir habersiz olarak denetim için tesisi ziyarete geliyor. Hammadde de bile koşer şartı Acenteler, koşer verdikleri firmaların birbirleriyle alışverişini de destekliyor. Örneğin, OU almış bir firma çikolata üretiyorsa, margarin, süt, kuru üzüm vs. gibi hammaddelerini yine OU koşerli firmalardan almak durumunda kalıyor. Kendi ülkesinde koşerli bir firma bulamazsa o zaman yurtdışından ithal etmek durumunda kalıyor. Türkiye’de de koşer sertifikası düzenleniyor. Firmalar Türkiye’de düzenlenen koşer belgesini genelde İsrail’e ihraç edilecek gıda ürünleri için alıyor. Koşer sertifikaları, Türkiye’deki hahambaşının tayin ettiği bir hahamın gözetiminde yapılan üretimlerden sonra düzenleniyor. Efes de koşer belgesi aldı 50 ülkeye bira satan ve beş ülkede fabrikaları bulunan Efes Pilsen, Musevi gıda kurallarına uygun bira üretti. Daha önce alkolsüz bira üreterek Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İran gibi şeriat kurallarının çok sıkı uygulandığı ülkelere girmeyi başaran Efes Pilsen, Türkiye Hahambaşlığı’ndan koşer sertifikası alarak Musevilere de uygun bira satmaya başladı. Efes İhracat Direktörü Osman Çağlayan, DHL dergisine verdiği demeçte, İngiltere ve ABD’deki Hahambaşlık’ların da onay aldıklarını koşer sertifikası ile bu ülkelerde de biralarını satma hakkını elde ettiklerini söyledi. MİLLİYET - 15.01.2003