10 bin voltluk fatura

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK), Hazine, TEDAŞ ve Enerji Bakanlığı'nın sır gibi sakladığı Türkiye'yi (yıllardır özel sektör tarafından işletilen Kayseri bölgesi hariç) 13'e bölen elektrik dağıtım haritası ortalığı karıştıracak. Haritada 1. ve 3. bölge içinde gösterilen Doğu ve Güneydoğu illerinde Mart ayında önlem alınmazsa yüzde 35 ile yüzde 22'lik bir fiyat artışının gündeme gelmesi söz konusu. SABAH, hükümetin "çözüm bulmadan" kamuoyu ile paylaşmak istemediği ve haftalardır saklanan dağıtım haritasına ulaştı. Yüksek Planlama Kurulu tarafından onaylanması gereken yeni dağıtım bölgeleri "elektrik fiyatlarına" Mart başındaki durumunu gösteren bir tablo olma özelliğini de taşıyor. Yeni yasaya göre Mart ayı başında elektrikte serbest piyasaya geçilecek ve her dağıtım bölgesinin fiyatı ayrı ayrı belirlenecek. Bu da yeniden belirlenen dağıtım bölgeleri arasında 1. ve 3. Bölge olarak adlandırılan 20 ilde ciddi bir fiyat artışı anlamına geliyor. Yeni belirlemeye göre 1. Bölge içinde yer alan Van, Hakkari, Şırnak, Siirt, Batman ve Mardin'deki kayıp kaçak oranı yüzde 54.9 seviyesinde. Elazığ, Malatya, Tunceli, Bingöl, Diyarbakır, Adıyaman, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa'ya kapsayan 3. Bölge'de ise kayıp ve kaçak yüzde 42.1'lerde. 19.4 MİLYAR KAYIP Bu rakamlar Mart ayında gerçek maliyet belirlenirken kilit önem taşıyacak. Bugün için cami, ibadethane ve sokak aydınlatmaları çıkarıldığında Türkiye genelinde kayıp ve kaçağın oranı yüzde 20.91 düzeyinde. 2001 yılında TEDAŞ tarafından satışa sunulan 92 milyar 823 milyon kilovatsaat elektriğin 19.4 milyar kilovatsaatlik bölümü "buhar olup uçtu." Kayıp ve kaçak oranı tüm tüketicilere eşit olarak dağıtan TEDAŞ'ın bugünkü 129 bin 750 liralık elektrik fiyatının yüzde 20'si işte buradna kaynaklanıyor. Mart başında ise kayıp ve kaçak oranı tüm elektrik faturalarına eşit olarak yansıtmak mümkün olmayacak. Örneğin birinci bölgedeki yüzde 54.9'luk kayıp ve kaçak oranı "gerçek maliyet" olarak faturalara yansıtılmak zorunda. Bu da elektriğin birim fiyatının yaklaşık yüzde 34.9 artması demek. Yani o bölgede yaşayan vatandaşlar elektriği 175 bin liradan tüketecek. ÇÖZÜM ARAYIŞI Yeni dağıtım bölgelerinde ortaya adaletsiz bir yapı da ortaya çıkıyor. Gelir dağılımının oldukça düşük olduğu illerde fiyat artışı anlamına gelen bu bölünme, kayıp ve kaçağın düşük olduğu Trakya, Ege Bölgesi gibi illerde ise elektrik fiyatlarının yüzde 5 ile yüzde 14 arasında ucuzlaması anlamına geliyor. Bu dengesizliğin çözümü için de gerek EPDK, gerekse Enerji Bakanlığı teyakkuz durumunda. Mart başından önce elektrik fiyatının ciddi oranda artacağı illere "doğrudan gelir desteği ve geçiş dönemi" tanımak başta olmak üzere çözüm için bir çok proje üretiliyor. Dünya Bankası'ndan para mı gelecek? Yeni dağıtım haritası, 7 yıldır elektrik dağıtımında işletme hakkı devir ihalesini kazandığı halde bekleyenleri de kızdırdı. Bir türlü devir işlemi yapılmadığı için bazı şirketler aylar önce tahkim yoluna gittiyse de, bazıları kendilerine resmi bir açıklama yapılmadığı için beklenti içindeydi. Örneğin Ankara, Kırıkkale, Zonguldak, Çankırı, Bartın, Karabük, Sakarya, Bolu ve Düzce'yi kapsayan 7. bölge daha önce üç gruba satılmıştı. Ancak yeni oluşum tüm bu anlaşmaları yok sayıyor. Konuyla ilgili görüştüğümüz yetkililer, bu haritanın eski özelleştirmelerin üzerine bir sünger çektiğini belirterek, "8 bin 216 adet şahıs, 150 tane konsorsiyumun girdiği ihalelere katıldık ve bu bölgelerde dağıtım işini aldık. 7 yıl bizi oyaladılar. Tabii ki her tahkime ya da yerel mahkemelere giderek hakkımızı arayacağız" diyor. Elektrik dağıtımında işletme hakkı devirleri iptal edilen şirketler yargı sürecine gitmeye hazırlanırken, yeni oluşumda mülkiyet satışını destekleyen Dünya Bankası'nın ise doğacak tazminat yükünü karşılamak için Türkiye'ye 1-2 milyar dolar bir kaynak aktaracağı da son günlerde konuşulan konular arasında. SABAH - 24.01.2003