Pazarlığın kilidi Kuzey Irak

ABD ekonomik destek konusunda ayak diretince, Türkiye, ABD'nin imzalamak istediği askeri işbirliği mutabakat zaptını ikiye böldü. ABD ile sadece üs ve liman modernizasyonu için gelecek askerlerin statüsünü belirleyen mutabakat zaptı konusunda uzlaşıldı. ABD'nin asker konuşlandırmasına ilişkin mutabakat ise TBMM'nin 18 Şubat'ta alacağı kararın ardından imzalanacak. ABD, Türk askerinin Kuzey Irak'a 'koalisyonla' girmesini istedi. Türkiye ise tek başına adım atma konusunda kararlı. Sabaha kadar pazarlık Türkiye ile ABD arasındaki anlaşma pazarlığı cumayı cumartesiye bağlayan gece sabaha kadar sürdü. Dışişleri Bakanlığı'nda askeri işbirliğinin esaslarını belirleyen mutabakat zaptının (MOU) metni tartışılırken, iki ülke Hazine yetkilileri ekonomik destek konusundaki mutabakat zaptını ele aldı. İki grup da genel olarak uzlaşma sağlayarak taslakları tamamladı. Ancak Türk tarafı askeri, ABD ise ekonomik işbirliğine ilişkin metin taslağı konusunda 'siyasi karar' ihtiyacı duydu. Teknisyenlerin oluşturdukları üs ve liman modernizasyonu için gelecek ABD askerlerinin statüsünü ve ABD'nin gerçekleştireceği çalışmaları içeren mutabakat zaptı taslağı dün Başbakanlık'taki zirvede ele alındı. Başbakan Abdullah Gül'ün başkanlığındaki zirveye Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hilmi Özkök, devlet bakanları Ali Babacan ve Kürşat Tüzmen, Milli Savunma Bakanı Vecdi Gönül, Dışişleri Bakanı Yaşar Yakış, Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Uğur Ziyal katıldı. Toplantıya ABD ile pazarlık yapan heyetin başkanı Büyükelçi Deniz Bölükbaşı ile Enerji Bakanı Hilmi Güler de davet edildi. Üç buçuk saat süren zirveden sonra yapılan açıklamada şu görüşlere yer verildi: "Bilindiği üzere Irak sorunu ile ilgili gelişmeler siyasi, askeri ve ekonomiyle ilgili makamlarımız arasında oluşturulmuş olan çalışma gruplarınca düzenli olarak izlenmektedir. Bayram tatili dikkate alınarak konuyla ilgili olası gelişmelerin siyasi, askeri ve ekonomik boyutları üst düzeyde, son MGK ve TBMM kararları ışığında Başbabakan başkanlığında ayrıntılı bir biçimde gözden geçirilmiştir. Toplantıda sorunun barışçıl çözümü yolunda sürmekte olan girişimlerimiz de ele alınmış ve bu yönde atılabilecek yeni adımlar üzerinde durulmuştur." Zirvenin hemen ardından hafta başından beri görüşmeler yapan Deniz Bölükbaşı ve Marisa Lino başkanlığındaki heyetler Dışişleri Bakanlığı'nda bir araya geldi. Türkiye adına Bölükbaşı Başbakan'dan aldığı imza yetkisi ile anlaşma masasına oturdu. İlk anlaşma esas alındı Mutabakat zaptında üs ve limanlarda modernizasyon çalışması için yaklaşık 4 bin ABD askeri Türkiye'ye gelecek. Söz konusu askerler, daha önce hangi üste ne yapılması gerektiğini tespit etmek için gelen 150 ABD askerinin uyduğu kurallara uyacak. ABD kanunları ABD askerlerinin başka bir ülkede yargılanmasına izin verilmediği için 4 bin askerin statüsü ABD'nin istediği şekilde düzenlendi. Ancak adli suçlarda Türk yargı sisteminin işleyeceği öğrenildi. ABD askerlerinin pazartesinden itibaren Türkiye'ye gelmesi bekleniyor. Masraflar ABD'ye Mutabakat zaptında üs ve limanlarda gerçekleştirilecek modernizasyon çalışmaları için getirilecek araç gereçlerin Türkiye'den sağlanması şart koşuldu. Türkiye, modernizasyon çalışmalarından kaynaklanan hiçbir mali yükümlülüğün altına girmedi. Üs ve limanlarda oluşacak hasarları ABD karşılayacak. Kuzey Irak krizi Türkiye ile ABD'nin imzalayacağı siyasi mutabakat taslağına Türkiye'nin isteği ile Irak'ın siyasi ve toprak bütünlüğünün korunması ve Irak'taki enerji kaynaklarının Saddam Hüseyin sonrasında merkezi otoriteye teslim edilmesi ifadeleri konuldu. Ancak, Türkiye'nin savaş sırasında Kuzey Irak'taki 'göçü Irak topraklarında engelleme', 'insani yardım' ve 'sınır güvenliğini sağlama' amacıyla asker gönderme isteği sorun yarattı. ABD yönetimi, Türkiye'nin Kuzey Irak'a olası operasyonda ABD tarafından oluşturulacak koalisyon içinde görev alarak girmesini istedi. Ancak Türkiye, savaş başlasa bile bu savaşa girmeyeceği gerekçesiyle bu isteği geri çevirdi. ABD'nin isteği gerçekleşseydi Türk askerlerinin Kuzey Irak'ta koalisyon komutanlığından emir alması gerekecek, bu komutan da ABD'li olacağından ABD'den emir almış olunacaktı. 'Kürtlerle çatışırsınız' Türkiye'nin tek başına Kuzey Irak'a girmesinin Kuzey Irak'taki gruplarca reddedildiğini savunan ABD, isteği kabul edilmediği takdirde Türk askeri ile Kürt grupların çatışmaya girme riski olduğunu ileri sürdü. RADİKAL - 09.02.2003