Adil yargılanmadı sonuç hakkaniyetli

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), dört yıldır incelediği Abdullah Öcalan davasını karara bağladı. Mahkeme, Öcalan’ın adil yargılanmadığına, kötü muamele gördüğüne ve savunma hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Ancak Türk yargısındaki sonucu "hakkaniyete uygun" bulan mahkeme, ek tazminat taleplerini dikkate almayarak Türkiye’nin savunma masrafları tutarı olan 100 bin euro’yu (yaklaşık 180 milyar lira) ödemesini kararlaştırdı. Öcalan’ın ihlal iddialarından birini "adil yargılanma"yı garanti altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi oluşturdu. Yedi yargıçtan oluşan mahkeme heyeti, bu konuda haklı bulduğu Öcalan’ın "adil ve bağımsız bir mahkemece yargılanmadığı" kanaatine vardı. Yargıçlardan altısının DGM’yi adil ve bağımsız görmemesinin ardında mahkemenin yapısı yatıyordu. Mahkeme heyeti, dava sırasında askeri üye yerine sivil üye yerleştirilmesini yeterli görmediği için bu yönde karar aldı. Aynı maddede düzenlenen savunma hazırlama için yeterli zaman verilmemesi de AİHM yargıçlarının gördüğü ihlallerden biri oldu. Yaşamı garanti Sözleşmenin en önemli maddesi olan ve yaşam hakkını garanti altına alan 2. maddede ise, Türkiye’nin idam cezasını savaş ve yakın savaş durumları dışında yasalarından çıkarması dikkate alınarak ihlal kararı verilmedi. Mahkeme, ayrımcılığı yasaklayan 14. ve bireysel başvuru hakkını düzenleyen 34. maddede de ihlal olmadığına karar verdi. AİHM, Öcalan’ın bu maddelere ek olarak gündeme getirdiği diğer altı maddeyi görüşmeye değer bulmadı. Mahkeme ek tazminat talebini ise geçerli saymadı. Mahkeme bu kararı üç maddede ihlalde bulunulmasına rağmen, Öcalan açısından "hakkaniyete uygun bir sonuç" çıkması nedeniyle aldı. Ancak mahkeme Öcalan’ın savunma masraflarının karşılanmasına karar verdi. Öcalan’ın 14 Türk ve 3 İngiliz avukattan oluşan savunma heyetinin dava için yaptıkları harcamaların karşılanabilmesi için Türkiye’nin toplam 100 bin euro tazminat ödemesi kararlaştırıldı. Gözaltı süresi uzun bulundu Mahkeme, yine önemli bir madde olan, işkence ve kötü muameleyi yasaklayan 3. maddenin ihlal edildiği kararına vardı. AİHM, Öcalan’ın fiziksel anlamda işkence ya da kötü muameleye uğramadığı, Kenya’dan getirilişinin kurallara uygun olduğu görüşünü benimsediyse de ilgili maddenin ihlal edildiği yönünde karar aldı. Mahkeme, Öcalan’ın tutuklanması ve gözaltına alınması konusunda kuraldışı bir duruma rastlamadı. Ancak kısa sürede yargıç önüne çıkarılmaması ve gözaltı süresinin uzunluğu nedeniyle ihlal olduğuna karar verdi. Hukukçular ne diyor? AİHM’nin Öcalan’la ilgili kararını hukukçular şöyle değerlendirdi: Prof. Dr. Rona Aybar: Türkiye, aleyhine olan bu karara temyiz başvurusunda bulunabilir. Ancak bu tip başvurular pek olumlu sonuçlanmıyor. Prof. Dr. Necmi Yüzbaşıoğlu: AİHM, bu kararla uyum yasalarından önceki Türk hukuk sistemindeki ihlalleri belirledi. Ama Türkiye ihlale neden olan yasal düzenlemeleri zaten yaptı. Karar, esasa değil, usule ilişkin bir karardır. Prof. Dr. Süheyl Batum: Yeniden yargılanmaya ilişkin yasaya zaman sınırı konduğundan, Öcalan bundan yararlanamayacak. Karar, temyizden sonra kesinleşirse, bu sadece "Türkiye yanlış yargılama yaptı" demek olacak. Prof. Dr İbrahim Kaboğlu: Kararın belirli bir etkisi yok. Türkiye itiraz edecektir. İtiraz dilekçesi çok iyi hazırlanmalıdır. Karar temyiz edilecek Dışişleri, AİHM’de temyize gideceğini açıkladı. Adalet Bakanı Çiçek, "Yapılan değişiklikler dikkate alınsaydı bu karar verilmezdi" dedi. Dışişleri Bakanlığı, Abdullah Öcalan’ın adil yargılanmadığına ilişkin kararı AİHM Büyük Daire’de temyiz edeceğini açıkladı. Adalet Bakanı Cemil Çiçek de Öcalan’ın yeniden yargılanmasının söz konusu olmadığını bildirdi. Dışişleri’nin açıklamasında AİHM’nin Türkiye’nin mevzuatında gerçekleştirilen ve bazı iddialarla doğrudan ilgisi bulunan değişiklikleri ve savunmaları yeterince değerlendirmediği belirtildi. AİHM’in kararıyla ilgili tepkiler ise şöyle: Adalet Bakanı Cemil Çiçek: DGM’deki askeri hâkim, heyetten çıkarıldı. Adil bir yargılama için her türlü gayret gösterildi. Son yapılan değişiklikler dikkate alınsaydı bu karar verilmezdi. Dışişleri Bakanı Yaşar Yakış: Öcalan’ın adil yargılanması için hangi şekil eksikliklerini gördülerse, o eksikliklerin tamamlanarak yargılanması halinde de yine şimdiki cezasına çarptırılacağını düşünüyoruz. Öcalan’ın yargılandığı davanın üye hâkimi Hüseyin Eken: Adil yargılanmadığı iddiasına katılmamız mümkün değil. Öcalan’ın kendisi de bize teşekkür etti. Dönemin sivil yedek üyesi hâkim Mehmet Maraş: Titiz bir yargılama yapıldı. 10 soru, 10 cevap AİHM’nin kararı ne anlama geliyor? - Öcalan neden Avrupa İnsan Hakları Mahkemisi’ne (AİHM) başvurdu? Öcalan, yakalanması, gözaltında tutulması ve yargılanması sırasında maruz kaldığı uygulamaların insan haklarına aykırı olduğu, yargılamanın olağanüstü ve askeri koşullarda yapıldığını belirterek, "adil yargılanmadığı" iddiasıyla AİHM’e başvurdu. - AİHM, Öcalan için nasıl bir karar verdi? AİHM, Öcalan’ın adil yargılanmadığına karar vererek, uygulamaları, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) adil yargılanma, özgürlük ve güvenlik hakkıyla işkence yasağına ilişkin maddelerine aykırı buldu. Öcalan’ın bazı iddiaları ise sözleşmeye aykırı bulunmadı. - Karar kesin mi? Hayır. Türk hükümeti ya da Öcalan karara üç ay içinde itiraz edebilecek. Bu durumda, dosya beş kişiden oluşan kurula gelecek. Kurul, itirazı yerinde görürse dosya AİHM Büyük Dairesi’ne gidecek ve son sözü bu daire söyleyecek. Kurul, itirazı reddederse dava kesinleşmiş olacak. AİHM’deki yargılama sırasında Türkiye’ye "dostane çözüm" çağrısında bulunan Öcalan, bu çağrısını yineler ve Türkiye çağrıyı kabul ederse de dosya ortadan kalkacak. - Öcalan’ı yargılayan hâkimler kararı nasıl karşıladı? İmralı’daki yargılamaları yapan eski Ankara 2 Nolu DGM Başkanı, Yargıtay Üyesi Turgut Okyay, "Biz, basının ve kamuoyunun gözleri önünde adil bir yargılama yaptık. Bizzat Öcalan ve avukatları yargılama için bize teşekkür etti. AİHM’nin bu kararı, Türkiye’ye nasıl çifte standartla yaklaşıldığını gösteriyor. Bizim vicdanımız rahat. Yüzümüz ak" dedi. - Türkiye’de haklarındaki hüküm kesinleşmiş olanlar yeniden yargılanabiliyor mu? AKP hükümetince yapılan son yasal değişiklikler, AİHM’nin Türkiye aleyhine verdiği kesinleşmiş kararların, yeniden yargılama nedeni sayılmasını sağlıyor. Bu kişiler hakkındaki davalar yeniden açılıyor. - Öcalan, yeniden yargılanabilecek mi? Hayır. Yasa yürürlüğe girmeden önce kesinleşen davalarla, yasa yürürlüğe girdikten sonra yapılan başvurulardan sonra verilen kararlarda yeniden yargılama yapılacak. Öcalan, yasa yürürlüğe girmeden önce başvuru yaptığı ve davası yasa yürürlüğe girdikten sonra sonuçlandığı için yeniden yargılanamayacak. - Bu durumda Öcalan ne yapacak? Öcalan’ın yine de yeniden yargılanma talebiyle Ankara 2 Nolu DGM’ye başvurma hakkı bulunuyor. - Mahkeme, talebi reddederse ne olur? Bu durumda Öcalan’ın, yeniden yargılanmaya ilişkin yasal düzenlemenin herkesi kapsaması için yasanın DGM’ce Anayasa Mahkemesi’ne taşınmasını talep etmesi bekleniyor. - Öcalan, yeniden yargılanmadığı için de AİHM’ye gidebilir mi? DGM, yasayı Anayasa Mahkemesi’ne götürme talebini de reddederse, Öcalan yeniden AİHM’ye başvurabilecek. - AİHM, Türkiye’yi yine haksız bulursa ne olacak? AİHM’nin vereceği karar Öcalan’ın yeniden yargılanmasını sağlamayacak ancak Avrupa, hem Türkiye’yi Öcalan’ı yeniden yargılamadığı için haksız bulmuş olacak, hem de tazminat ödemeye mahkûm edecek. MİLLİYET - 13.03.2003