ABD'nin pamuğa uyguladığı aşırı sübvansiyona tepkiler artıyor

Tarımsal ürünlere ve / veya tarım üreticilerine devletler tarafından sübvansiyon uygulanması son yıllarda artan bir ölçüde tartışma ve hatta çekişme konusu oluyor. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) üyesi ülkeler arasında 2005 yılına dek teşviklerin büyük ölçülerde kaldırılması yönünde müzakereler yürütülürken, ülkeler arası ticarette "rekabet kurallarına aykırı davranmak" suçlaması da karşılıklı olarak yapılıyor. Başta Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa olmak üzere çok sayıda sanayileşmiş ülke tarımda sübvansiyon uygularlarken hem birbirlerini serbest ticaret kurallarına aykırı davranmakla suçluyorlar, hem de gelişmekte olan ülkeleri, hatta başlıca ulusal gelirleri bir iki tarım ürününden ibaret ülkelere de pazarlarını ithal tarım ürünlerne açmak veya tarımda uyguladıkları teşvikleri kaldırmak için yoğun baskı yapıyorlar. Tarımda en çok sübvansiyona konu olan ürünler arasında yeralan pamuk bu anlamda dünya çapında çekişme ve tartışmaların odağında bulunuyor. ABD'nin dünya pamuk üretimi ve ticaretindeki yeri ile pamuğa verdiği devlet desteği ise gitgide daha çok göze batmaya başladı. Üretim değerinden daha fazla sübvansiyon Son verilere göre, dünya pamuk üretiminin yarıdan fazlasında ürün düzeyinde fiyatlara ve üreticiler düzeyinde gelirlere sübvansiyon uygulanıyor. Yılda 5 milyar doları aşan bu sübvansiyonların yarıdan çoğunu ise tek başına ABD veriyor. Avrupa Birliği ve Çin ise onun hemen ardından geliyorlar. Ancak uzmanlar yakın zamana kadar pek dile getirlmeyen bir hususun özellikle altını çizmeye başladılar. Buna göre, ABD'nin pamuk üretimi dünya toplam pamuk üretiminin yüzde 20'sini oluşturuyor. Dünya pamuk ihracatının da yüzde 30'unu meydana getiriyor. Ve ABD bu performansları tuttururken ulusal düzeydeki üretiminin değerinden daha fazla ölçüde sübvansiyon veriyor. Eldeki bilgilere göre, 2001 - 2002 üretim yılında pamukta ABD'nin üretimi dünya fiyatlarıyla 3 milyar dolar değerinde oldu. Buna karşılık, çeşitli başlıklar altında ABD pamuk üreticilerine devletin yaptığı yardımın değeri 3,9 milyar dolara vardı. Ekili arazi birimi olarak yapılan hesaplamada, ABD'nin pamuğa uyguladığı sübvansiyon mısıra yaptığı sübvansiyonun 2,16 katı; buğdayda uyguladığı sübvansiyonun ise yaklaşık 4 katı. ABD'nin Arkansas, Alabama, Arizona, Missisipi gibi güney eyaletlerinin çok güçlü pamuk lobisi bu sübvansiyonları doğrulamak için yerl ipamuk üretiminin Amerikan tekstil sanayii için vazgeçilemez öneme sahip olduğunu savunuyor. Buna karşılık küresel düzeyde tekstil ticaretinin gitgide serbestleşmesi nedeniyle ABD tekstil sanayii gitgide daha az ölçüde yerli pamuk kullanıyor. Sonuç olarak Amerikan pamuk üretiminin sadece yüzde 44'ü ABD içinde tekstil sanayicileri tarafından kullanılıyor. Dolayısıyla ABD devletinin pamukta uyguladığı sübvansiyon aslında Amerikan pamuk ihracatını kolaylaştırıyor ve sübvansiyon sayesinde ucuz Amerikan pamuğu dış pazarları istila ediyor. Aslan payı büyüklere ABD yönetimini uyguladığı sübvansiyon çeşitli biçimlerde gerçekleşiyor. Bunlar arasında başlıcaları şöyle sayılabilir: doğrudan gelir ödemesi, telafi edici ödemeler, "step two" denen ve Amerkan iç pazarındaki fiyatlar ile dünya fiyatları arasındaki farkı giderici sübvansiyonlar, doğal afetlerin zararlarına karşı sigorta, fiyat hareketlerindeki ani ters dönüşlere karşı ödemeler ... Öte yandan, ABD içinde de bu sübvansiyonlardan aslan payını tüm Amerikan pamuk üreticilerinin değil, esas olarak büyük çiftlik sahiplerinin sağladığına dikkat çekiliyor. Rakamlara göre, federal hükümetin verdiği sübvansiyonların yüzde 73'ünü yüzde 10 kadar en zengin pamuk üreticileri elde ediyor ve bunların yüzde 1'i ise yardımların yüzde 25'ine konuyor. Dünya fiyatları baskı altında Bu durum iki ayrı düzlemde gitgide göze batmaya başladı. Tepki gösterenlerin bir bölümü, ihracatta ABD ile rekabette sıkıntıya düşen ve pazarlarını kaybeden pamuk üreticisi gelişmiş ülkeler. Tepki gösteren öbür bölüm ise, ucuz Amerikan pamuğu karşısında dayanamayan gelişmekte olan ülke pamuk üreticileri. Amerikan pamuk lobisi, bu ölçüde sübvansiyonu dünya pamuk fiyatlarının düşük seyretmesine yaramasıyla haklı göstermeye çalışıyor. Uluslararası Pamuk Danışma Komitesi'nin hesaplarına göre, eğer tüm bu sübvansiyonlar kaldırılsa dünya pamuk fiyatlarında yüzde 26 oranında bir sıçrama meydana gelecek. Bu uygulamayla ABD hükümeti kendi pamuk üreticilerini kollamış oluyor ama bunu yaparken özellikle gelişmekte olan ülkelerde pamuk tarımını baltalıyor. Yüzbinlerce küçük pamuk üreticisinin piyasadan çekilmesini ve dolayısıyla meydanın Amerikan pamuk üreticilerinin pamuğuna kalmasının zeminini yaratıyor. Tepkiler artıyor ABD'nin 2002 yılında kabul ettiği ve daha fazla sübvansiyon vermesini yasallaştıran yeni Tarım Yasası bardağı taşıran son damla oldu. Yağlı tohumlardan muza, genleri değiştirilmiş tahıl ürünlerinden, şeker pancarına dek birçok tarımsal üründe ABD ile ticari anlaşmazlık içinde bulunan AB öndegelen pamuk üreticilerinden olan ve daha önce şeker pancarında benzeri uygulamalar nedeniyle Avrupa Birliği'ni Dünya Ticaret Örgütü'ne şikayet etmiş olan Brezilya, bu kez ABD için ve pamuk konusunda şikayette bulundu. Brezilya, WTO'ya yaptığı başvuruda ABD'nin yeni tarım yasasının dünya serbest ticaret kurallarını çarpıttığını, pamukta verdiği sübvansiyonların 1992'deki düzeyinin iki katına çıktığını vurguluyor. Brezilya'nın işaret ettiği bir sakınca da dünya pamuk fiyatlarının arz fazlası nedeniyle düşmesi durumunda ABD'nin kendi üreticilerine "telafi edici gelir desteği" yaparak dünya çapında sübvansiyonların yükselmesine neden olması. DÜNYA - 14.03.2003