Irak’ta petrol çarpışması

Körfez Savaşı’ndan önce Türkiye’nin Bağdat Büyükelçiliği’ni yapan MİT eski Müsteşarı Sönmez Köksal’a göre ambargo döneminde Irak, bazı petrol sahalarını açık ve gizli anlaşmalarla Fransız, Rus ve Çin şirketlerine sattı. Irak’a ‘savaş açmak için’ Körfez’e asker yığan ABD ve İngiltere’nin petrol devi şirketleri ise bu dönemde Irak ile herhangi bir anlaşma yapamadı. Körfez Savaşı’ndan sonraki ambargo döneminde Irak, Mecnun bölgesi petrolünü, toprak altında Fransız Totalelffina şirketine sattı. Mecnun’da 11,5 milyar varil bilinen; 37,5 milyar varil de muhtemel petrol rezervi bulunuyor. Kurna bölgesini ise Ruslar aldı. Çin’e de 4,54 milyar varillik bir rezervin bulunduğu bölge tahsis edildi. Saddam Hüseyin yönetiminin ‘baş düşmanı’ ABD ve İngiltere’nin petrol firmaları ise bu dönemde Irak petrollerinden dışlandı. Irak ile savaşta süper güçlerin tutumunu, imzalanan petrol anlaşmalarının belirlediğini ifade eden Köksal şöyle konuştu: “Şimdi sorgulanan husus (muhtemel savaştan sonra) ambargo döneminde Fransa, Çin, Rusya, Hindistan vesaireyle imzalanan petrol anlaşmaları geçerli mi geçersiz mi olacak? Ambargo döneminde anlaşma imzalamayan bu büyük petrol şirketleri, imzalanan anlaşmaların geçersiz olduğunu öne sürüyor. Kurulacak olan yeni Irak rejiminin, bu anlaşmaları feshetmesi gerektiğini ileri sürüyor. Buna mukabil, avantajlı durumda olan ülkeler de bu avantajlarını sürdürmek istiyor.” Petrol rezervlerinde ‘aslan payı’ kavgası Sönmez Köksal ambargo dönemi anlaşmalarıyla Irak’ın, petrolünü millileştirdiği 1972 öncesine döndüğünü söyledi. 1972’den önce petrolünü toprak altında yabancı şirketlere satan Irak, bu tarihten sonra petrolü kendi yeryüzüne çıkarıp satmaya başladı. 1972’den önce Irak petrollerini İngiltere, ABD ve Fransa’nın 5 büyük şirketi çıkarıyordu. Bunlar ABD’nin Exxon ve Chevron, İngiliz Shell ve British Petrol ile Fransız Totalelffina şirketleriydi. 1972 öncesinde Irak petrolünde aslan payı İngiliz şirketlerine aitti. Toprak altında satılan petrolde, toprak sahibi ülkeye küçük bir pay veriliyor. Örneğin Türkiye’de toprak hakkı payı yüzde 8. Körfez Savaşı sonrası ortaya çıkan yeni konjonktürle birlikte zengin Irak petrol kaynaklarından ‘uzaklaşan’ İngiltere ve ABD, şimdi bu ülkeye savaş açmak için başı çekiyor. Petrol imtiyazlarını kaybetmek istemeyen Fransa, Rusya ve Çin ise “meşruiyet” şartını ileri sürerek, ABD ve İngiltere’nin ‘petrol hamlelerini’ püskürtmeye çalışıyor. Muhtemel ‘savaş ve zafer’ sonrasında ABD önderliğinde kurulacak yeni yönetimin, Irak petrolleri üzerinde kaybedilen zemini tekrar kazanmak üzere yeni anlaşmalar ‘dikte edeceği’ belirtiliyor. ZAMAN - 09.12.2002