Irak'ta en az iki yıl kalacağı sinyali veren ABD yönetimi, yeniden inşa sürecinde bölgedeki sıkı müttefiki İsrail'i de gönendirme çabası içinde. ABD ve İsrail, enerji krizlerini çözmek amacıyla, Musul'daki petrol yataklarından Hayfa'ya uzanan, 591 kilometrelik bölgenin ilk petrol boru hatlarından birini devreye sokma çabasında. ABD'nin Bağdat'a girdiği 9 Nisan'da İsrail Enerji ve Altyapı Bakanı Josef Paritzky tarafından gündeme getirilen proje, sadece bölgesel değil, küresel açıdan etkili olacak nitelikte. Irak petrolünün, Basra Körfezi-Süveyş Kanalı hattıyla piyasaya sürülen Suudi petrolünden daha ucuza piyasaya çıkmasını sağlayacak projenin, bölgesel bir Arap-İsrail barışına da zemin hazırlaması bekleniyor.
Eski hattın faydaları
İsrail'in gündeme getirdiği boru hattı, Britanya'nın 1930'larda inşa ettiği ikiz boru hatlarının parçası. Britanya mandası döneminde biri Musul'dan Lübnan'ın Trablus kentine (Trablus-Şam hattı), diğeri Hayfa'ya uzanan (Hayfa hattı) iki boru hattı inşa edilmişti. Ancak İsrail'in kuruluşu ve 1948'deki ilk Arap-İsrail savaşı sonrası, Ürdün'den geçen Hayfa hattı kapatılmıştı. Paritzky'ye göre bu hattın devreye sokulması, İsrail'de petrol fiyatlarını yüzde 15-20 civarında düşürerek ekonomiyi rahatlatacak. İsrail, petrol zengini Arap devletleri tarafından tanınmadığı için, enerji ihtiyacının büyük kısmını Rusya'dan karşılıyor. Bu ithalatın yükleme ve nakliye maliyeti yüksek. Projeyi Jerusalem Post' un 18 Nisan nüshasına anlatan Paritzky'nin hayali, Hayfa'yı petrol tankerlerinin gelip gittiği geleceğin Rotterdam'ına çevirmek. ABD için projenin yararıysa, Irak petrolünün Basra Körfezi değil, İsrail üzerinden piyasaya sürülmesi ve enerji sektöründe küresel dengeyi değiştirmesi. Çünkü proje, İsrail'i tanımayan Arap devletleri ve İran'ın egemenliğindeki Basra Körfezi-Süveyş Kanalı hattını devre dışı bırakıyor.
Proje, Washington'ın Ortadoğu haritasına yaklaşımındaki 'rejim değişikliği' söylemiyle çakışıyor. Zira projenin bir diğer ayağı, 'Trablus-Şam hattı' üzerinden Musul'dan Lübnan'a ve Suriye'ye petrol akışının kesilmesi. Şam'ı Iraklı yetkililere ve Irak'ın kitle imha silahlarına kucak açmak, kimyasal silah denemekle suçlayan ABD Savunma Bakanı Donald Rumsfeld, geçen hafta Irak'tan Suriye'ye petrol akışını kestiklerini açıklamıştı. The Observer'a göre proje Ürdün ve Irak'ta yeni yönetimde yer alacak isimlerle görüşüldü. İsrail kaynakları Ha'aretz'e Ürdün'le görüşmenin 'iyimser' geçtiğini söyledi. ABD'nin eski Riyad Büyükelçisi James Akins'e göre Ürdün de geçiş ücretleri alarak bu projeden büyük gelir elde edecek. Gazeteye göre proje, Irak'ta yeni yönetime aday gösterilen Irak Ulusal Kongresi (INC) lideri Ahmet Çelebi'yle de görüşüldü. ABD Dışişleri'nin bu görüşmede özellikle yeni Irak hükümetinin İsrail'i tanımasını gündeme getirdiği belirtiliyor. Projenin mimarı olarak düşünülen isimse, Irak'ın yeniden inşa pastasından 680 milyar dolarlık pay alan Bechtel şirketi.
Kissinger'ın fikri
'Hayfa hattı'nın devreye sokulması aslında yeni bir fikir değil. 1980'de Irak-İran savaşı sırasında, İran'ın talebi üzerine Şam 'Trablus-Şam hattı'nı kapattığında, dönemin İsrail Başbakanı İzak Şamir, Irak'a petrolün Hayfa üzerinden ihracını önermişti. Ha'aretz muhabiri Akiva Eldar'a göre, dönemin İsrail Dışişleri Müsteşarı Hanan Bar-On, eski ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger'ın fikir babası olduğu, Akabe Körfezi'ne açılacak bir Irak-Ürdün hattı görüşmelerine İsrail'in de katıldığını doğruladı. Dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan'ın danışmanı olan Rumsfeld bu görüşmelerde yer almıştı. Eldar'a göre yine Bechtel'e teslim edilen proje, bu yeni boru hattına itiraz etmemesi karşılığında İsrail'e İsrailli
işadamı Bruce Rappaport üzerinden yılda 100 milyon dolar aktarılmasını öngörüyordu.
(RADİKAL, 21.04.2003)
Irak petrolüne İsrail rotası
