Elektrikler gitti Amerika ‘taş devrine’ döndü

ABD'nin kuzeydoğu şehirleri ile Kanada'nın güneydoğu bölgeleri dünkü sürpriz elektrik kesintisiyle adeta taş devrine döndü. ABD'nin New York, Detroit, New Jersey, Connecticut, Ohio ve Cleveland bölgeleri ile Kanada'nın Ottowa ve Toronto bölgelerinde hayatı felç eden elektrik şebekesindeki çökme olayı, ilk anda terörist sabotaj ihtimalini akıllara getirdi. Gündüz yerel saatle 16.00'dan sonra gerçekleşen kesintinin hava kararmadan meydana gelmesi ve olayın sebebinin “aşırı enerji kullanımından kaynaklanan teknik aksaklık” olduğunun açıklanması ise halkı bir nebze rahatlattı. Yıllardır elektrik kesintisi nedir bilmeyen Amerika'nın kuzeydoğu bölgelerindeki kesinti, özellikle toplu taşıma ve iletişimi felç etti; güvenlik tedbirleri en üst seviyeye çıkarıldı. Metroda insanlar mahsur kalırken, allak bullak olan trafiğe çekidüzen vermek için sivil savunmadan yardım istendi; bazı vatandaşlar da gönüllü olarak trafik polisliği yaptı. Metroda mahsur kalanların hayatlarından endişe ediliyordu. İlk gelen bilgilerde, elektrik kesintisi dolayısıyla ölen ya da yaralanan olmadığı, şiddet ve yağmalama olayı da yaşanmadığı belirtildi. Ana köprülerin de tıkandığı New York’ta trafik durunca onbinlerce kişi yaya olarak evlerine ulaşmaya çalıştı. Telefonların kilitlendiği, hastanelerde acil durum çağrısının yapıldığı New York’ta jeneratörlerin yetersizliği de günlük hayatı iyice zorlaştırdı. Tüneller, elektrik kesintisiyle karanlıkta kaldı. Radyo ve televizyon yayınlarında büyük aksaklık yaşanırken, halka yapılan anonslarda trafiğe çıkmamaları, akşama hazırlık için herkesin mum alması ve yiyecek stoku yapmaları önerildi. 1977 sendromu hortladı New York’ta güvenliğin tesisi ve yağma olaylarının önlenmesi için izinde bulunan 5 bin polis acil olarak göreve çağrıldı. Akşam ilerleyen saatlerde yağma ve suç olaylarından endişe ediliyordu. New York’ta en son 1977 yılında gerçekleşen elektrik kesintisinde büyük yağma olayları yaşanmıştı. Söz konusu olayda 9 milyon kişi 25 saat elektriksiz kalmış, alışveriş merkezlerindeki karanlıktan istifade eden yağmacılar ‘bayram’ etmişti. ABD'nin batı kesiminde 11 Ağustos 1996'da 9 eyalette, aşırı sıcakların, bunun sonucunda da elektrik için yoğun talep olmasının yol açtığı elektrik kesintisi de 4 milyon kişiyi etkilemişti. Elektrik şebekesindeki çökme, özellikle ABD’deki mali hareketlerin de ertelenmesine yol açtı. Elektrik şebekesinin çökmesini takip eden dakikalarda euronun 1,1245 dolardan 1,1300 dolara yükseldiği, ancak çöküntünün terör kaynaklı olduğuna dair bir kanıt bulunmadığı yönündeki açıklamanın ardından euronun 1,1270 dolara gerilediği görüldü. Arıza, New York borsasının kapanışından sonra meydana geldiği için hisse senedi fiyatları üzerinde etkili olmadı. Yetkililer, borsanın bugün açılmaya hazır olduğunu, gerekirse jeneratörlerin devreye sokularak çalışmaların olağan biçimde sürdürüleceğini açıkladı. Limanlar ve hava ulaşımı da kesintiden büyük ölçüde etkilendi. Şebekelerindeki çökmeden etkilenen bölgelerde bulunan havaalanlarına yönelik uçuşlar durduruldu. Havaalanları yakınlarında veya üzerinde, havada bulunan uçaklara iniş izni verilebileceği veya bu uçakların yakınlardaki başka havaalanlarına yönlendirilebileceği kaydedildi. Asansörlerde kalan Amerikalılar, saatlerce ‘kurtarılmayı’ bekledi. Bazı bölgelerde küçük çaplı yangınlar çıktı. Manhattan’da gece kendilerini güvende hissetmeyen New Yorklular hava kararmadan buradaki evlerini terk etmek için yoğun çaba sarf etti. İlk açıklamayı yapan Amerikan elektrik şirketi Consolidated Edison sözcüsü, tam olarak neler olup bittiği yönündeki bir soruya, “Bilmiyorum. New York, Long Island... Her yerde sorun var” diye karşılık verdi. New York Belediye Başkanı Michael Bloomberg ise çöküntünün, muhtemelen doğal bir olay olduğunu ve terörizm olduğuna dair bir kanıt bulunmadığını bildirdi. Olağanüstü elektrik kesintisini soruşturan FBI da kesin ipucu elde edemedi. Son olarak, ABD Federal Enerji Düzenleme Komisyonu Sözcüsü Bryan Lee, çöküntüye, Manhattan elektrik santralindeki arızanın sebep olduğunu kaydetti. Ancak bu açıklama New York Belediye Başkanı Bloomberg tarafından daha sonra yalanlandı. Consolidated Edison şirketinin kesintiye neyin sebep olduğundan emin olmadığını söyleyen Bloomberg, enerji kaybının neden meydana geldiğini ve neden bütün sistemi etkilediğini belirlemek için soruşturma başlatılacağını kaydetti. Evlerine ulaşamayanlar için acil sığınaklar kurulduğunu belirten Bloomberg, New York halkından, elektrik geldiğinde hemen enerjiye yüklenmemelerini istedi. Türkiye’de gece saatler epey ilerlerken, akşam karanlığına yaklaşan ABD ve Kanada şehirlerinin elektriğe ne zaman kavuşacağı belirsizliğini koruyordu. Ancak New York Belediye Başkanı Bloomberg’in kente elektriğin birkaç saat içinde geleceğini bildirmesi halkı bir nebze umutlandırıyordu. ZAMAN 15.08.2003