Büyüme hızı roket gibi

Türkiye ekonomisinde sürpriz şekilde martta başlayan büyüme, seçim nedeniyle siyasi belirsizliğin doruk noktaya çıktığı temmuz, ağustos ve eylül aylarını kapsayan üçüncü üç aylık dönemde de devam etti. Üçüncü üç aylık dönemde yüzde 7.8 artan milli gelirde yılın ilk dokuz ayındaki toplam büyüme ise yüzde 6.2'yi buldu. Bu gelişme yüzde 3'lük büyüme hedefiyle başlanan 2002 yılının yüzde 6'nın üzerinde büyümeyle tamamlanacağı tahminlerini güçlendirdi. Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) bu yılın üçüncü üç aylık dönemine ilişkin Gayrisafi milli hasıla (GSMH) hesaplarını açıkladı. Buna göre, temmuz-eylül döneminde GSMH geçen yılın aynı dönemine göre cari fiyatlarla yüzde 44.9 artarak 84 katrilyon 933 trilyona ulaştı. GSMH, 1987 yılı sabit fiyatlarıyla ise yüzde 7.8 büyüyerek 37 trilyon 451 milyar oldu. Geçen yılın aynı döneminde ise GSMH yüzde 9.1 oranında azalmıştı. Bu yılın üçüncü üç aylık döneminde gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) ise yüzde 6.5 oranında büyüme kaydetti. Geçen yılın eş döneminde GSYİH yüzde 7.5 oranında küçülmüştü. GSMH'nin cari fiyatlarla artış hızının sabit fiylatlarla artış hızına oranlanmasıyla bulunan zımni fiyat deflatörü (ortalama enflasyon) yüzde 36.4 olarak hesaplandı. Üçüncü üç aylık dönemde tarım sektörü sabit fiyatlarla yüzde 6.6, sanayi sektörü yüzde 10.5, ticaret sektörü yüzde 9.5, ulaştırma ve haberleşme sektörleri yüzde 5.1, ithalat vergisi yüzde 25.6 büyürken, inşaat sektöründe yüzde ise 2 oranında küçülme yaşandı. GSMH yüzde 59.2 arttı DİE, bu yılın ocak-eylül dönemindeki toplam GSMH'yi ise cari fiyatlarla 193 katrilyon 760 trilyon 927 milyar hesapladı. GSMH'nin cari fiyatlarla geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 59.2 oranında arttığı bu dönemde, GSYİH ise yüzde 59 büyüyerek 195 katrilyon 439 trilyon 713 milyar lira olarak gerçekleşti. 1987 yılı sabit fiyatlarıyla ise dokuz aylık toplam GSMH bir önceki yılın eş dönemine göre yüzde 6.2 büyüyerek 87 trilyon 7 milyar lira olarak gerçekleşti. Aynı dönemde GSYİH ise yüzde 6.5 artarak 88 trilyon 796 milyar lira oldu. GSMH'nin, GSYİH'ye göre daha düşük büyümesinde dış âlem net faktör gelirlerinde yaşanan azalma etkili oldu. Yılın ilk dokuz ayına ilişkin GSMH zımni fiyat deflatörü ise yüzde 49.9 olarak hesaplandı. GSMH bu yılın birinci üç aylık döneminde yüzde 0.2, ikinci üç aylık döneminde ise yüzde 9.4 oranında büyümüştü. Yılın ilk dokuz aylık döneminde geçen yılın eş dönemine göre tarım da yüzde 5, sanayi sektöründe yüzde 8.8, ticaret sektöründe yüzde 8.4, ulaştırma ve haberleşmede yüzde 4.8, konut sahipliğinde yüzde 1.9, serbest meslek ve hizmetlerde yüzde 6.4, devlet hizmetlerinde yüzde 0.8, kâr amacı olmayan kuruluşlarda (dernek-vakıf) yüzde 0.7, ithalat vergisinde ise yüzde 15.9 büyüme kaydedildi. Türkiye'nin tahminlerin üzerinde büyüdüğü söz konusu dönemde, sadece inşaat sektöründe yüzde 3.4 ve bankacılık sektöründe yaşanan sorunlar nedeniyle mali kuruluşlarda yüzde 6.8 oranında küçülme yaşandı. Kişi başına gelir azaldı DİE, 2001 yılına ilişkin milli gelir hesaplamalarını da revize etti. Daha önce yüzde 9.7 olarak açıkladığı 2001 yılındaki küçülme oranını yüzde 9.5'e indirdi. Ancak 2000 yılı sayım sonuçlarının kesinleşmesiyle birlikte nüfus tahminlerinin değiştirilmesi üzerine kişi başına düşen gelir azaldı. DİE daha önce 2 bin 160 dolar olarak açıkladığı 2001 yılında kişi başına düşen geliri 2 bin 123 dolara kadar düşürdü. 2001 yılında kişi başına gelir 2000 yılına göre yüzde 28.4 oranında azaldı. RADİKAL - 11.12.2002