Afganistan anayasasına kavuştu

40 yıl sonra yeniden yazılan yeni anayasa, üç hafta süren sert tartışmalardan sonra 502 delegeden büyük bir çoğunluğunun oyuyla kabul edildi. Yeni anayasa ile Hamid Karzai’nin oturduğu devlet başkanlığı koltuğunun yetkileri artırılırken, Peştunca’nın yanısıra Farça’nın bir şivesi olan Dari dili de ülkenin resmi dili olarak kabul edildi. Özbeklerin ‘Özbekçe’nin de resmi dil kabul edilmesi’ için gösterdiği çabalar ise sonuçsuz kaldı. Özbekçe ve diğer azınlık dilleri, çoğunlukta bulundukları bölgelerde üçüncü resmi dil olarak kabul edildi. Afganistan’ın son anayasası 1964 yılında hazırlanmış, o tarihten itibaren de ülke Sovyet işgaline maruz kalmış, daha sonra Taliban’ın iktidara gelmesiyle sonuçlanan iç savaşa sahne olmuştu. Meclis Başkanı Sıbgatullah Müceddidi, ‘Büyük bir sorunla yüz yüzeydik. Fakat sorun Afgan halkı tarafından çözüldü.’ ifadelerini kullandı. Kabil’deki büyük bir çadırda toplanan 502 delegeye hitap eden Müceddidi, ‘Yeniden tek bir millet olarak bir araya geleceğimizi, gelecekteki sorunları aşacağımızı umuyoruz.’ şeklinde konuştu. Loya Jirga’da anayasaya ilişkin müzakereler, özellikle devlet başkanına tanınacak yetkiler ve resmi dil hakkında ortaya çıkan görüş ayrılıkları nedeniyle çıkmaza girmişti. Yeni anayasada ülkenin bir ‘İslam Cumhuriyeti’ olduğu vurgulanırken, ulusal marş Peştun dilinde okunacak. Marşta, tüm etnik grupların da isimleri zikredilecek. Anayasaya ‘kadın ve erkekler eşittir’ maddesinin konması ise Batılılar tarafından devrim olarak nitelendiriliyor. 7 Ekim 2001’de ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin başlattığı ve Taliban rejiminin yıkılmasıyla sonuçlanan süreçte, Afgan anayasasının hazırlanması ve ülkede 6 ay içinde seçimlere gidilmesi kararlaştırılmıştı. Peştunların en kalabalık grubu oluşturduğu ülkede, azınlıktaki Tacik, Özbek ve Hazaralar başta olmak üzere diğer gruplar, ülkenin Peştunların kontrolünde olmasını sağlayacak anayasa taslağını kabul etmeyeceklerini belirterek, Loya Jirga’daki görüşmeleri boykot etmişti. Geçtiğimiz perşembe günü kesilen görüşmeler üzerine BM Temsilcisi Lakhdar İbrahimi ve ABD’nin Afganistan Büyükelçisi Zalmay Halilzad tarafları ikna etmek için görüşmeler gerçekleştirmişti. Afganistan’da demokrasiye geçiş için en önemli adımı oluşturan anayasanın kabul edilmesinden sonra haziran ayında devlet başkanlığı seçimlerinin yapılması gerekiyor. Uzmanlar, Afganistan’ın sorunsuz bir şekilde demokrasiye geçmesinin en çok ABD’yi memnun edeceğini ifade ediyor. Ortadoğu’ya demokrasi getireceğini öne süren ABD için Afganistan çok önemli bir sınav anlamı taşıyor. ZAMAN - 05.01.2003