Tabuta son çivi de çakıldı

ABD Başkanı George Bush , İsrail'in 1967'de işgal ettiği topraklardan tamamen çekilmesini beklemenin ya da Filistinli mültecilerin geri dönmesinin ''gerçekçi olmayacağını'' söyledi. Bush bu ''tarihi'' açıklamasıyla ABD'nin geleneksel Ortadoğu diplomasisini bir kenera bırakarak ilk kez İsrail'in dayatmacı politikasına resmen destek vermiş oldu. ABD'nin, çıkmaza giren Irak işgaline çözüm arandığı bir dönemde Beyaz Saray'ın İsrail'e verdiği ödünler Filistin yönetiminde ve Arap ülkelerinde öfke yarattı. İsrail, beklentilerinin ötesine geçen ve Amerikan basınınca bile eleştirilen bu desteği memnuniyetle karşılarken Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler tek taraflı değişikliklere karşı olduklarını vurguladılar. 'Eskiye dönmek gerçekçi değil' Bush, İsrail'e 1967 savaşında ele geçirdiği Batı Şeria'daki bazı toprakları elinde tutabileceği güvencesini Beyaz Saray'da İsrail Başbakanı Ariel Şaron 'la birlikte düzenledikleri ortak basın toplantısında verdi. Şaron'un Gazze Şeridi'ndeki bütün yerleşimlerden çekilme karşılığında Batı Şeria'nın önemli bir bölümünün daimi olarak kalmasını öngören tek taraflı planını ''tarihi'' ve ''cesur'' kararlar olarak nitelendirerek onaylayan Bush, nihai ''barış'' anlaşması çerçevesinde Filistinli mültecilerin İsrail'de değil, Filistin devletinde yerleştirilmesi gerektiğini de söyleyerek Şaron'un kendisinden bu konuda istediği desteği de verdi. İsrail'in bu toprakları ele geçirdiği 1967'den beri yeni bir gerçekliğin ortaya çıktığını öne süren Bush, ''Batı Şeria'da büyük İsrail nüfus merkezlerinin oluşmasına bağlı olarak nihai statü görüşmelerinin, tamamen savaş öncesi sınırlara dönülmesiyle sonuçlanmasını beklemeyi gerçekçi kılmadığını'' söyledi. Önceki ABD yönetimleri, nihai barış anlaşmasının eski sınırlarda sadece küçük değişimleri kapsamasını bekliyorlardı. Bush'un bu açıklamalarının, zaten hassas bir durumda olan bölgede şiddeti körüklemesinden endişe ediliyor. İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) Filistin Devlet Başkanı Yaser Arafat 'ın çağrısıyla olağanüstü toplanma kararı aldı. Arafat, Bush'a yanıt olarak mültecilerin vatanlarına dönme hakları bulunduğunu, işgal tamamen sona ermeden ve yerleşim birimlerinin inşası tamamen durdurulmadan İsraillilerle Filistinliler arasında barışın tesis edilemeyeceğini söyledi. Arafat Filistinlilerin, başkenti Kudüs olan devlet mücadelesinden vazgeçmeyeceklerini vurguladı. Filistin Başbakanı Ahmet Kurey , ''Bush, Filistin topraklarında Yahudi yerleşimlere meşruluk tanıyan ilk ABD Başkanı. Bunu reddediyoruz ve kabul etmeyeceğiz'' dedi. Filistinli Bakan Saib Erakat da ''İsrail, barış istiyorsa seçilmiş Filistin yönetimiyle görüşmeli, Bush'un Filistinliler adına bir görüşmeci olduğunu düşünmüyorum'' dedi. Bush'un açıklamalarını reddettiklerini belirten Erakat, ''bunun birilerinin Teksas'ın toprağının bir bölümünü Çin'e vermesi'' olduğunu söyledi. Hamas, Bush'un, Şaron'un tek yanlı planını desteklemesinin, ''Filistinliler için tek yolun silahlı direniş olduğunu ortaya koyduğunu'' açıkladı. New York Times da eleştirdi Amerikan basını da açıklamaya tepki gösterdi. New York Times gazetesi, ''talihsiz bir politika değişikliğinden'' ve ''ABD'nin güvenilirliğine vurulan ağır darbeden'' söz etti. Gazetenin başyazısında, ''Bush, İsrail'in kendi seçtiği bir çözümü Filistinlilere empoze etme hakkını desteklemiş oldu'' ifadeleri kullanıldı. AB, Ortadoğu sınırlarında tek taraflı yapılacak bir değişikliği tanımayacağını bildirdi. BM Genel Sekreteri Kofi Annan , sözcüsü Stephane Dujarric aracılığıyla yaptığı açıklamada Bush'u eleştirdi. Suriye'de iktidardaki Baas partisinin yayın organı El Baas gazetesi, ABD'nin ''barış sürecine bütün kapıları kapattığını'' yazdı. Bush'un açıklaması İsrail'de ise memnunluk yarattı. Adının açıklanmasını istemeyen İsrailli yetkili, ''ABD 56 yıldır duyulmayan türden benzersiz açıklamalarda bulundu'' yorumunu yaptı. Yetkili, bir soru üzerine, İsrail'in Gazze Şeridi'nden çekilmeyi 2005 yılı içinde tamamlayacağını belirtti. Londra'da açıklama yapan İngiltere Başbakanı Tony Blair de İsrail'in planını memnuniyetle karşıladığını söyleyerek Şaron'a destek çıkmış oldu. CUMHURİYET 16.04.2004