NATO güneye döndü

NATO, 28-29 Haziran'da İstanbul'da yapacağı zirvede Akdeniz Diyaloğu'nu daha da geliştirmeyi ve Kuzey Afrika'dan Kafkasya'ya kadar geniş ''güney coğrafyasına'' ulaşmayı hedefliyor. ABD'nin ''Büyük Ortadoğu Projesi'' ne koşut olarak geliştirilen ''geniş bölgesel diyalog'' aracılığıyla NATO, Ortadoğu ülkeleriyle terorizmle mücadele konusunda güvenlik işbirliği yaparken demokrasinin geliştirilmesini de gündemine alacak. İttifak, Prag zirvesinde oluşturulan Acil Müdahale Gücü'nün daha güçlendirilmesi ve işlevselleştirilmesi kararını almayı öngörürken, ABD'nin uyguladığı ''önleyici saldırı doktrinini'' de benimsemeyi tartışıyor. Son genişleme dalgası sonunda 26 üyeli küresel bir savunma ittifakına dönüşen NATO, 11 Eylül saldırılarının ardından başlattığı dönüşüm çabalarında önemli bir adımı da 28-29 Haziran'da İstanbul'da düzenlenecek devlet ve hükümet başkanları zirvesinde atacak. Küresel terorizmle savaşımı öncelikli hedef haline getiren ittifak, hedef olarak köktendinci terorizmin kaynağı olarak gördüğü ve Ortadoğu'nun da içinde yer aldığı güneye yöneldi. Bu kapsamda, 1994'te geliştirilen ve 7 ülkeyle sınırlı tutulan ''Akdeniz Diyaloğu'' nun Kuzey Afrika'dan Ortadoğu'nun içlerine kadar uzanan bölgedeki ülkelere genişletilmesi gündeme geldi. NATO, bu girişime ''geniş bölgesel diyalog'' adını verdi. Çalışmalar hızlandı Washington yönetiminin geliştirdiği ve NATO'yu da bir araç olarak kullanmayı planladığı Büyük Ortadoğu Projesi'ne koşut olarak görülen bu girişimle ilgili çalışmalar hızlanıyor. Roma'da geçen haftalarda yapılan bir konferansta konuşan NATO Genel Sekreteri Jaap de Hoop Scheffer , ''terorizmle ve ortak tehditlere karşı mücadeleyi amaçlayan bu girişimin bölge ülkelerine Batılı görüşleri dayatmayı içermediğini'' vurguladı. Scheffer'in bu açıklamasına karşın ittifak yönetiminin İstanbul zirvesi gündemine ''Demokrasi İnşa Etmek'' başlığını alması dikkat çekiyor. Diplomatik kaynaklar, bu maddenin Irak özelinde değerlendirilmemesi gerektiğini ancak 30 Haziran'daki devir teslim töreninin ardından kurulacak yeni Bağdat yönetiminin NATO'ya bir çağrısı olursa bunun değerlendirileceğini belirtiyorlar. Bunun dışında zirvede ele alınacak bazı konular şöyle: Bölgesel krizler: NATO, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana giderek artan bölgesel krizlerin büyümeden önlenmesi için çalışıyor. Prag zirvesinde oluşturulması kararlaştırılan Acil Müdahale Gücü'nün hem kuvvetlendirilmesi hem de işlevselleştirilmesi İstanbul'da ele alınacak. Terörle mücadele: Terörle mücadele bu zirvenin da ana konularından biri olacak. Bu kapsamda ittifakın, Washington yönetiminin uyguladığı ''önleyici saldırı doktrinini'' benimsemesi tartışılıyor. Dil sıkıntısı sürüyor Genişleme: 2002 yılında ittifaka katılan 7 eski Sovyet bloku ülkesinin uyumu henüz sağlanamadı. Özellikle ''dil'' konusunda yaşanan sıkıntılar ittifak yönetimini rahatsız ediyor. Bu ülkelerin geleneksel askeri eğitim yöntemlerinin de NATO'dan farklı olması kaygı yaratıyor. NATO, bu sıkıntının aşılması için 2004 ve 2005 yıllarında çok sayıda askeri tatbikat düzenlemeyi planlıyor. Afganistan: NATO, 2004 başında Afganistan'daki görev süresini ve tanımını genişletme kararını aldı. Buna karşın müttefikler, yeni görev tanımının gerektirdiği askeri katkıyı henüz yapmadılar. NATO'da yapılan planlamalar, ittifakın en az 10 sene daha Afganistan'da kalacağını gösteriyor. Bu nedenle İstanbul Zirvesi'nde Afganistan'a dönük daha güçlü bir katkı için çağrı yapılabilir. CUMHURİYET 17.05.2004