Uçurum iyice açılıyor

Türkiye'nin en gelişmiş ilçeleri ile (1. Grup) en az gelişmiş (6. Grup) ilçeleri arasındaki gelişmişlik farkları giderek açılıyor. 1. grupta yer alan en gelişmiş ilçelerde şehirleşme oranı yüzde 79.8'e kadar çıkarken, en alttaki grupta bu oran yüzde 32.6'da kalıyor. 1968'de 22 olan kalkınmakta öncelikli yörelerin sayısı, ekonomide 'sanal' iyileşmenin yaşandığı 2003'te Türkiye coğrafyasının üçte ikisini de aşarak 50'ye ulaştı. Nüfusu göç arttırdı Devlet Planlama Teşkilatı'nın (DPT) İstanbul, Ankara ve İzmir'in ilçelerinin gelişmiş merkezler olarak kabul edildiği için kapsam dışında tutulduğu ilçe bazındaki sosyo ekonomik gelişmişlikte, Bursa Merkez, Adana Merkez, Kocaeli Körfez, Kocaeli Gebze, İzmir Aliağa en gelişmiş beş ilçe olarak tespit edilirken, Bitlis'in Mutki, Van'ın Bahçesaray ve Çaldıran ilçeleri en az gelişmiş ilçeler oldu. Birinci grupta 15 ilçe en son gruptaysa 119 ilçe yer aldı. Ortalama nüfus artış hızının binde 15.7 civarında (Ankara, İstanbul ve İzmir hariç) bulunduğu Türkiye'de, ilk grupta yer alan ilçelerde nüfus artış hızı göçün de etkisiyle binde 33.3'ü bulurken en az gelişmiş ilçelerde bu oran binde 7.1'de kalıyor. Gelişmiş ilçelerde ortalama 4.2 kişi olan hane halkı büyüklüğü, en az gelişmiş ilçelerde 7.5 kişiye kadar çıkıyor. Türkiye'de 788 kişiye 1 doktor düşerken bu rakam kalkınmada öncelikli yörelerde 1338'e, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde 1821'e çıkıyor. Son nüfus sayımı sonuçlarına göre 86 bin 143 doktorun bulunduğu Türkiye'de İç Anadolu Bölgesi bir doktora düşen 581 kişiyle en şanslı bölgeler arasında yer alırken gelişmişlik sıralamasında sondan ikinci sırada yer alan Ağrı'da 4916 kişiye ancak bir doktor düşüyor. 2000 nüfus sayımına göre 15 bin civarında diş hekiminin bulunduğu Türkiye'de, Mardin'de 50 bin 364 kişiye bir diş hekimi düşüyor. Okuryazarlık hâlâ düşük Gelişmiş ilçelerde çalışanların yüzde 62'si ücretli olarak çalışırken bu oran en az gelişmiş ilçelerde yüzde 15'e kadar geriliyor. Sanayi iş kolunda çalışanların oranı 1. grupta yüzde 24.8'e kadar çıkarken 6. grupta sadece yüzde 1.2'de kalıyor. Ticarette çalışanların oranı gelişmiş ilçelerde yüzde 14, en az sosyo-ekonomik gelişmişliğe sahip ilçelerde ise yüzde 1.7 olarak hesaplanıyor. Gelişmiş 15 ilçede okuryazar oranı yüzde 90 olurken, en az gelişmiş ilçelerde yüzde 67.6'da kalıyor. Gelir ve kurumlar vergisinin yüzde 12.8'i 1. derecede gelişmiş ilçeler tarafından ödendi. DPT'nin 2003 yılı il bazında sosyo ekonomik gelişmişlik sıralamasında en gelişmiş beş il İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli ve Bursa olarak sıralanırken Muş ve Ağrı en az gelişmiş iller olarak yer almıştı. CUMHURİYET 20.05.2004