Tarihi belgeler

TSK: Meclis izni şart ABD 1 Mart tezkeresinde karşılaştığı sıkıntıyı yeniden yaşamak istemiyor. Türkiye'nin ABD istemlerini hükümet kararı ile yerine getirmesini öneriyor. TSK bu öneriye şöyle yaklaşıyor: ''Türkiye'nin ABD'ye vereceği her destek sonuç olarak siyasi bir karardır. Bunun için salt hükümet izninden öte TBMM izni şarttır.'' AKP ise ABD desteğini yitirmemeyi temel hedef olarak seçmiş durumda. ABD'nin Türkiye'den askeri alandaki istemlerini belgeleriyle açıklıyoruz. Balkanlar, Kafkaslar ve Ortadoğu'daki güçleri için Türkiye'yi lojistik üs olarak kullanmak isteyen ABD, ''barış dönemi tatbikatları'' adı altında, Türkiye'de savaş uçağı bulundurmak, öncelikli olarak İncirlik ve Konya'yı kullanmak istiyor. ABD, 18 Mart 2004 tarihli taslakta, Türkiye'ye bu konularda mutabakat zaptı (memorandum of understanding) imzalamayı önerdi. Taslağa göre ABD'nin Türkiye'deki askeri faaliyetleri, NATO ve Türkiye-ABD arasında imzalanan anlaşmalara göre biçimlenecek, bu kapsamda TBMM'den izin almak gerekmeyecek. Cumhuriyet , 18 Mayıs Salı günü ABD'nin Türkiye'den yeni istemlerde bulunduğunu duyurmuştu. ABD Büyükelçiliği konuya ilişkin yaptığı açıklamada, 21. yüzyılda tüm dünyadaki Amerikan güçlerinin yeniden gözden geçirildiğini, bu konuda dost ülkelerle görüş alışverişi olduğunu, ancak Türkiye'ye herhangi bir yeni öneride bulunmadıklarını belirtmişti. Bu açıklamaya karşın Cumhuriyet, ABD'nin son birkaç ay içinde Türkiye ile askeri konularda yeniden masaya oturmak üzere hazırlıklar yaptığını ortaya çıkardı. 18 Mart 2004 tarihli taslağa göre ABD Türkiye'ye özetle şunları öneriyor: - Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri'nin Avrupa Kuvvetler Komutanlığı arasında, Türkiye'de yapılacak eğitim tatbikatlarına ilişkin bir mutabakat metni imzalayalım. - Bu metin, Türkiye'nin ABD'ye barış zama nı tatbikatları süresince her türlü desteği sağlamasını öngörsün. * Desteğin içeriği, NATO ve Türkiye ile ABD arasında imzalananan anlaşmalara dayalı olarak biçimlensin. Bunun dışında bir istem oluşursa iki ülke temsilcileri birlikte karar versin. * ABD, İncirlik ve Konya hava üslerinde 48 savaş uçağı bulundursun. Bu uçakların gereksinimleri de ''silahlı tatbikat konuşlandırması'' koşulları çerçevesinde Türkiye'ye getirilsin. TBMM devre dışı İki ülke arasında yaklaşık 2 aydır değişik zeminlerde görüşmeler yapılıyor. ABD'nin taslak biçiminde metne döktüğü bu istemlerde dikkati çeken kimi unsurlar şunlar: * ABD, istemlerini eğitim tatbikatı adı altında listeliyor. Ancak eğitim tatbikatı çok geniş kapsamlı bir tanım. Bunun çerçevesini çizmiyor. Tatbikatın hedeflerini ve süresini açıklamıyor. * ABD uçakları Türkiye'ye gelince doğal olarak bu uçakların bakımı, kullanımı ve benzer gerekleri için de asker gelecek. ABD bu konuda da çerçeve çizmiyor. Her şeyi tatbikat sözcüğünün içine sığdırmak istiyor. * Taslakta iki ülke arasında yapılan anlaşmalara ve NATO anlaşmalarına gönderme yapılıyor. Tüm faaliyetlerin bu anlaşmalara dayalı olacağı belirtiliyor. Türkiye bunu kabul ederse, ABD istemleri için TBMM'den izin almak gerekmeyecek. 1 Mart tezkeresinin izlerini silmeyen ABD, böyle bir süreci bir daha yaşamak istemiyor. * İkili görüşmeler sırasında metin dışına da çıkıldı ve taslağa eklenecek istemlerden de söz edildi. Bunlar arasında Trabzon ve Samsun'da deniz üssü istemi de var. Sadece Türkiye'nin değil, başta Rusya olmak üzere pek çok ülkenin de tepkisini çekebileceğini öngören ABD bu konuda temkinli hareket ediyor. Ancak istemini her fırsatta yineliyor. Irak savaşından önce de Karadeniz limanlarının kullanımı gündeme gelmişti. Süre sonbahara kadar ABD, tıpkı Irak olayında olduğu gibi güncelleşen istemlerinde de Türkiye'nin bir an önce karar vermesini istiyor. Cumhuriyet'in Amerikan kaynaklarından edindiği bilgiye göre ABD Başkanı Bush 'un Türkiye ziyareti öncesinde istemlere yanıtın, en azından şekillenmesi isteniyor. Bush, 28-29 Haziran'da NATO zirvesine katılmak üzere İstanbul'a gelecek. Ancak İstanbul'a geliş Washington'dan değil, Ankara'dan olacak. Bush, zirve öncesi 26-27 Haziran'da Ankara'ya resmi bir ziyarette bulunacak. Bu ziyarette her şeyin tamamlanmasını beklemeyen ABD, en geç sonbahar ' a kadar sonuç almak istiyor. Asker: Meclis şart Cumhuriyet'in edindiği bilgiye göre, ABD'nin istemleri Dışişleri Bakanlığı'na ve Genelkurmay Başkanlığı'na eşzamanlı olarak iletildi. Askerlerin yaklaşımı şu yönde: * ABD ile stratejik ilişkilerimiz var. 20. yüzyıl boyunca bunu koruduk. 21. yüzyılda tüm yapılanlar ve ilişkiler yeniden biçimleniyor. Bu bağlamda yeni açılımlar tartışılabilir. * Türkiye'nin ABD'ye vereceği her destek sonuç olarak siyasi bir karardır. Bunun için salt hükümet izninden öte TBMM izni şarttır. * ABD'nin son olarak ilettiği istemlerin süresinin ve sınırının tartışmalı olması pek çok konunun netleştirilmesini gerektiriyor. Hükümet: Toz kaldırmayalım! Cumhuriyet'in hükümet kaynaklarından edindiği bilgiye göre AKP, ABD desteğini yitirmemeyi temel hedef olarak seçmiş durumda. Ancak bunu yaparken Türkiye kamuoyunun tepkisini çekebilecek adımlardan da kaçınmayı yeğliyor. ABD istemlerini iç gündeminde tutan hükümet, konuyu olabildiğince kamuoyu denetiminin dışında tutmaktan yana. TBMM izninin gerekli olması halinde tartışmaların yönünü öngörmekte zorlanan AKP kadroları, bu bağlamda ABD'nin yaklaşımına soğuk değil. ABD-NATO anlaşmaları 21. yüzyıldaki tüm ilişkilerini gözden geçiren ABD, Türkiye ile ilişkilerinde 20. yüzyılı tercih ediyor. ABD'nin istemlerini içeren taslakta dayanak gösterdiği altı anlaşma şöyle: 1- 1951'de imzalanan NATO anlaşması. 2- 1954 tarihli ABD'ye ayrıcalıklar anlaşması. 3- 29 Mart 1980 tarihli, Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması (SEİA). Bu anlaşmanın ekleri ve sonradan yapılan değişiklikleri. 4- 16 Mart 1987'de kabul edilen Konya'nın kullanımına ilişkin SEİA'ya ek. 5- 12 Ağustos 1996 tarihli uygulama anlaşması. 6- 1996 tarihli Konya'nın kullanımı protokolü. CUMHURİYET 24.05.2004