NATO'ya Irak'ta yeni rol biçiliyor

Irak krizinin yarattığı transatlantik çatlağını aşmaya çalışan NATO, ABD'nin Ortadoğu politikaları uyarınca ittifakı yeniden şekillendirmeye çalıştığı dönemde İstanbul'da kritik bir zirve düzenledi. İttifakın 26 üyesi ile işbirliği yaptığı 20 ülkenin liderlerinin katıldığı zirvede NATO'ya Irak'ta şimdilik içi boş bırakılan bir rol biçilirken, ABD'nin Irak geçici hükümetine yetki devri iki gün erkene alınarak dün gerçekleştirildi. Bush, Erdoğan'a söylemiş Dün İstanbul'da Irak Dışişleri Bakanı Hoşyar Zebari'nin Britanya Başbakanı Tony Blair'i Bağdat'ta yetki devrinin başladığını söyleyerek şaşırtmasının ardından, sahneye ABD Başkanı George W. Bush çıktı. Önce Başbakan Tayyip Erdoğan'a özel sohbette Irak'ta yetkiyi devrettiklerini aktaran Bush, ardından ittifakın 17. zirvesinin açılışında liderlere "Irak valisi Paul Bremer yarım saat içinde ülkeyi terk ederek evine dönüyor. Irak artık Iraklıların yönetiminde. Bu, NATO'nun temsil ettiği özgürlük, bağımsızlık gibi değerlerle tarihi bir tesadüf oluşturuyor" diye seslendi. Ama Fransa ve Almanya gibi ülkeler, bu işten geç haberdar edilmeye tepki gösterdi. Ardından Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac sözcüsü aracılığıyla soğuk bir açıklama yaptı: "Bu uzun süredir beklenen siyasi süreçteki ilk adım. Bunu diğer adımlar takip etmeli. Fransa, hükümetin başarısını temenni ediyor." Bağlayıcı değil teşvik edici Zirvede Irak'ta NATO'nun üstleneceği rolün açıkça belirlenmesinden yana olan ABD ve Britanya ile NATO bayrağı dalgalanmasına karşı çıkan Fransa, Almanya ve İspanya arasında hararetli tartışmalar yaşandı. Ama 'en ufak bir çatlak ses duyurmamak' için büyük çaba sarf edildi. Yayımlanan Irak bildirisinde, Irak güçlerinin eğitimi konusunda bağlayıcı olmayan ama teşvik eden bir söylem benimsendi: "1546 sayılı BM kararı uyarınca, Irak güçlerinin eğitimine NATO yardımı önermeyi kararlaştırdık. Üye ülkeleri, Irak güçlerinin eğitimine katkıda bulunmaya teşvik ediyoruz. Kuzey Atlantik Konseyi'nden, Irak hükümetiyle birlikte bu kararımızın uygulanması usullerinin ivedilikle belirlenmesini istedik. Konsey'den, Genel Sekreter'in raporu temelinde Irak güçlerinin desteklenmesi konusunda ivedilikle ilave önerileri ele almasını talep ettik." 'NATO şemsiyesi' yok NATO'nun 'genel davet'le yetinmesinde Fransa, Almanya ve İspanya'nın Irak içinde eğitime muhalefeti etkili oldu. Dolayısıyla Irak'a desteğin takvimine, eğitimin Irak içinde mi dışında mı, hangi bayrak ve üniformayla yapılacağına atıfta bulunulmadı, 'NATO şemsiyesi' ifadesine yer verilmedi. Ancak bazı NATO yetkilileri, bu uzlaşmayla ittifakın Irak'ta resmi mevcudiyet gösterme olasılığının bile bulunduğu görüşünde. NATO'nun Irak'taki rolünün ayrıntıları daha sonra belirlenecek. Irak'ta halen 16 NATO üyesi, asker bulunduruyor. Irak bildirisinde şu vurgular da yapıldı: Irak'ın bağımsızlığı, egemenliği, birliği ve toprak bütünlüğüne tam destek veriyoruz. Irak geçici hükümetine ittifakın tüm işbirliği olanaklarını açıyoruz. 2005'teki seçim sürecine destek vereceğiz. Irak'taki terör saldırılarını kınıyoruz, bu eylemler tüm bölgenin güvenliğini tehdit ediyor. 'Fransa Irak'a gitmez' Ardından Chirac, basın toplantısında şöyle konuştu: "Fransa, askeri eğitime Irak dışında olmak kaydıyla katkıda bulanacak. Ama NATO'nun resmi varlığı, ittifakın önceki kararlarıyla çelişir. Iraklıların kendi ülkelerinin kaderini belirlemeleri gerek. NATO'nun Irak'a müdahalesi yanlış anlaşılır, siyasi ve psikolojik açıdan zararı faydasından daha fazla olur." Belçika Başbakanı Guy Verhofstadt, "Bu bildiri askeri inşaya yardıma istekli ülkeler açısından yararlı gözüküyor. Belçika Irak'a asker göndermeyecek" derken, Macaristan Dışişleri Bakanı Laszlo Kovacs, Irak'a az sayıda eğitmen gönderebileceklerini, Iraklı polislerin Uluslararası Polis Akademisi'nde eğitilebileceğini söyledi. AB'den Allavi'ye davet AB sözcüsü Cristina Gallach ise Irak geçici hükümetini Brüksel'deki AB merkezinde ağırlamak istediklerini ve Bağdat'a özel bir temsilci gönderebileceklerini belirtti. Afganistan'a ek asker, İsrail'e rol<7b> İstanbul zirvesinde yayımlanan sonuç bildirisi terörle mücadeleden ittifakın kendisini 21. yüzyılın tehditlerine adapte etmesine dek geniş yelpazeye yayılan konulara yer verdi. Öncelikli hedefinin terörle mücadele olduğunu teyit eden NATO, Afganistan'da görev alanını genişletti. 14 sayfa ve 46 maddelik bildirinin ana hatları şöyle: Teröre karşı yeni önlemler: Terör amacı ve biçimi ne olursa olsun kınandı. 'Gerektiği kadar uzun süre teröre karşı birlikte savaşacağız' denildi. Bir dizi önlemin devreye sokulması kararlaştırıldı: Terör Tehdidi İstihbarat Birimi' kurulması, ulusal koruma ve destek taleplerine ivedilikle cevap verilmesi, önemli organizasyonlara koruma sağlanması. Afganistan'a 10 bin asker:ISAF'ı komuta eden NATO güçlerinin görev alanlarını genişletmesi kararı alındı. Bu çerçevede 'İl İmar Timleri'nin sayısı artırılacak, beş yeni tim kurulacak. Eylüldeki seçimlerin güvenliği için de NATO devreye girecek. Halen 6 bin 500 olan asker sayısı 10 bine çıkarılacak. Daha önce bir tim kuracağını açıklayan Türkiye görev yeri anlaşmazlığı yüzünden talebini geri çekti. NATO'nun transformasyonu:Liderler NATO'nun yeteneklerinin geliştirilmesinde sağlanan ilerlemeleri memnuniyetle karşılayıp bunun devamının gereğinin altını çizdi. Kapılar açık:Makedonya, Hırvatistan, Arnavutluk'a tarih verilmedi, 'Kapımız açık' denildi. Avrupa-Atlantik diyaloğu:NATO'nun Trans-Atlantik diyaloğu için önemi bir kez daha teyit edildi. Balkanlar:Bosna'daki SFOR gücünün görevini AB'ye devrinden duyulan memnuniyet dile getirildi. Kosova'daki KFOR'un faaliyetleri İsrail'e rol: Aknedeniz'deki Aktif Girişim Operasyonu'nun faaliyetleri gelecek yıl tüm Akdeniz'e yayılacak. Böylece İsrail ile Akdeniz'e kıyısı olan Afrika ülkeleri de operasyona katılacak. Bu başlı başına bir sorun. Çünkü, İsrail, Filistinli örgütlerin deniz yoluyla silah edindiği iddiasında. Bu çerçevede, NATO, 'terör örgütü' listesindeki örgütlerin silahlanmasıyla fiilen ilgilenecek. Operasyonda bugüne değin 47 bin gemi denetlenmişti. RADİKAL 29.06.2004