NATO'da minimum uzlaşı

NATO, İstanbul zirvesinde 21. yüzyıla dönük yeniden yapılanmaya ilişkin kararları alırken Irak ve Büyük Ortadoğu Projesi'nde (BOP) ittifakın oynayabileceği rol gibi önemli siyasi konularda ''ancak günü kurtarabildi.'' Henüz ordusu olmayan Irak'a askeri eğitim konusunda uzun süren tartışmaların ardından ''sembolik bir karar'' alabilen NATO, İstanbul İşbirliği Girişimi belgesinde de açılımı istediği kuvvette yapamadı. Fransa ve Almanya'nın, ABD'nin, NATO'yu küresel planlamalarında araç olarak kullanma arayışına set çekmesi ittifak içindeki çatlağın giderilemediğini de gösterdi. Lütfi Kırdar Kongre Salonu'nda önceki gün başlayan ve dün NATO-Ukrayna Konseyi ve Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi toplantılarıyla sona eren NATO İstanbul zirvesinde minimum uzlaşı sağlanabildi. NATO kaynakları ise zirvenin, ittifakın birçok konuda ortak pozisyon alabildiğini gösterdiğini belirterek, ''NATO için iyi bir zirve oldu'' değerlendirmesini yaptılar. NATO kaynaklarının değerlendirmelerine karşın gelişmeler, ittifakın küresel siyasi kararlar alması sürecinde yaşadığı sıkıntıyı ortaya koydu. İttifakın en somut kararı, Afganistan operasyonunun Kâbil dışına çıkartılması oldu. Ancak bu kararın ayrıntılarının bile netleşmediğini NATO kaynakları da doğruluyor. Irak, ittifakı zorladı İttifakın en zorlandığı konulardan biri Irak oldu. G-8 zirvesinde Fransa ve Almanya'nın NATO'nun Irak'a asker göndermesine izin vermeyeceklerini açıklamasının ardından ABD, Irak ordusuna askeri eğitim ve teknik yardım sağlanmasını önerdi. Fransa, NATO bayrağının Irak'ta dalgalanmaması, bu eğitimin merkezi bir şekilde yapılmaması ve eğitimin Irak dışında olması koşuluyla destek olabileceğini kaydetti. NATO kararı da bu kapsamda çıktı. Kararın ayrıntıları ise henüz net değil. NATO'nun Büyük Ortadoğu Projesi'nde oynayacağı rol de zirvenin basına kapalı oturumlarında tartışıldı. İstanbul İşbirliği Girişimi büyük tartışmalarının ardından sessiz sedasız yayımlandı ama basına dağıtılmadı. Türkiye ve Avrupalı müttefiklerin bastırması üzerine, İsrail-Filistin sorununun çözümüne atıf yapan NATO, ilkesel olarak uzak durmaya çalıştığı soruna ilk kez bir bildirisinde yer vermiş oldu. İstanbul İşbirliği Girişimi de ABD'nin istediği gibi çıkmayan belgelerden biri olarak zirve sonuçlarına yansıdı. Mevcut haliyle Akdeniz Diyaloğu'ndan çok farklı olmayan girişim kapsamında, Körfez ülkeleriyle gelecek aralıkta bir toplantı yapılması planlanıyor. Edinilen bilgilere gore, NATO ilk aşamada bu ülkelerin subaylarına Barış İçin Ortaklık ya da NATO'nun diğer birimlerinde askeri eğitim verecek. Bunun terorizmle mücadele ile sınırlı olmayacağı belirtiliyor. NATO'nun kendi subaylarını söz konusu ülkelerin savunma bakanlıklarına danışman olarak göndermeleri de öngörülüyor. NATO kaynakları, ittifakın işbirliği yapmak istediği ülkelere bir dayatmasının söz konusu olmadığını önemli olanın güvenlik sorunlarının giderilmesi olduğunu kaydettiler. Suudi Arabistan dahil Körfez ülkelerinin böyle bir girişime evet demelerinin tarihi bir ilk olduğunu belirten kaynaklar, İsrail ile ilişkilerin Ürdün ya da başka bir ülkeyle ilişkilerden farklı olmadığını bildirdiler. Rusya ile sıkıntılar aşılamadı İttifakın sıkıntılı olduğu bir konu da Rusya ile ilişkilerde yaşandı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin 'in katılmadığı NATO-Rusya Konseyi toplantısı dışişleri bakanları düzeyinde yapıldı. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov 'un konseyde, Gürcistan ve Moldova'daki askerlerini çekmesi için Baltık bölgesinde yeni güven arttırıcı önlemler istemesi, sıkıntının aşılamadığını gösterdi. NATO kaynakları, NATO Genel Sekreteri Jaap de Hoop Scheffer 'in zirveden istediğini aldığını kaydettiler. Scheffer'in amacının NATO'da başlatılan dönüşüm projesinin sürdürülmesi için NATO Konseyi'nden onay almak olduğunu kaydeden kaynaklar, bu kapsamda ittifakın dönüşümünün süreceğini de bildirdiler. CUMHURİYET 30.06.2004