Kırgızistan'da Özbek isyanı

Kırgızistan'da şaibeli 27 Şubat seçimlerinin sonuçlarına karşı muhalefetin başlattığı gösteriler giderek, Özbeklerin yaşadığı fakir güneyin Kırgızların elindeki iktidara karşı isyanına dönüşüyor. Devlet Başkanı Askar Akayev'in istifası ve meclisin olağanüstü toplanmasını isteyen muhalifler, güneydeki Oş ve Celalabad kentlerinde kamu binalarını bir bir ele geçiriyor. Hükümet polise ateş etmeme emri verildiğini söylese de önceki gün göstericilerle çıkan çatışmalarda yaralananlardan dördü öldü. Asya'nın 'demokrasi adası' sorunlar yumağı 1990'dan beri iktidarda olan Kırgızistan Devlet Başkanı Asker Akayev'in, daha düne kadar 'Asya'nın demokrasi adası' diye anılan ülkesindeki imajı kısa sürede 'muhalefete geçit vermeyen despot'a dönüştü. 61 yaşındaki Akayev, 2000'de gözlemcilerin hileli dediği seçimde üçüncü kez başkan seçildiğinden beri muhalefete baskı yapmakla eleştiriliyor. Kırgız lider, pazar ekonomisine geçiş çabaları nedeniyle Batı'dan övgüler alsa da ülkeyi fakirlik ve işsizlikten kurtaramadı. Kişi başına düşen milli gelir 330 doları geçmezken çok sayıda fabrika işletilemiyor. Akayev, kalifiye Rus nüfusun kaçışını önlemek için 2000'de çifte vatandaşlık yasası çıkarıp Rusya'yı ikinci resmi dil ilan etti. Afganistan işgali sırasında ABD'ye Manas'ta üs tahsis edip Washington'la yakınlaşırken, 2003'te Rusya'ya Kant'te acil müdahale gücü bulundurmasına imkân tanıyıp gönlünü hoş tutmaya çalıştı. RADİKAL 22.03.2005 Akayev 27 Şubat'taki genel seçimlerde dördüncü kez seçilmek için anayasa değişikliğini garantilemeyen bir meclis istiyordu. Ama kızı Bermet ve oğlu Aydar'ın rakiplerinin adaylıklarını reddedince şimşekleri üzerine çekti. Ancak muhalefet, Ukrayna ve Gürcistan'daki halk isyanıyla iktidar değişikliğini diline dolasa da ülkedeki manzara 'kadife' ya da 'turuncu' devrimlerden uzak. Her şeyden önce muhalefet ortak bir lider çıkarabilmiş değil. Ata Jurt ve Halk Hareketi'nin başını çektiği muhalefet isyanın ortak sembolünü de üretemedi. Birinin dilinde isyanın adı 'Lale', ötekinin dilinde 'Sarı'. Muhalefetin yüzü Batı'ya dönük değil. Bu da uluslararası ilginin azalmasına yol açıyor. Dahası şimdi muhalif diye ortaya çıkanların önemli kısmı, 27 Şubat'ta adaylıkları reddedilinceye dek Akayev'in en sadık adamlarıydı. İsyan Kırgız ağırlıklı Bişkek yönetimiyle sorunları olan güneydeki Özbek bölgesinde değil Çin sınırında Narin'de patlamıştı. Daha sonra yönü Kırgız ve Özbekler arasında 1990'da çatışmaların yaşandığı Özbekistan sınırındaki illere döndü. Akayev, başından beri Tiflis ve Kiev'deki gibi bir devrimin iç savaşa yol açacağı uyarısı yapıyor. Kırgız çoğunluğun yanı sıra Özbek, Tacik, Rus, Ukraynalı, Alman, Uygur ve Müslüman Çinliler (Dungan) ve Korelilerin yaşadığı ülke, 1990'da toprak ve konut paylaşımı yüzünden Özbekler ve Kırgızlar arasında iç çatışmaya sahne olmuştu.