Bişkek alarma geçiyor

Kırgızistan'ın güneyini isyancılar ele geçirirken, meclis olağanüstü hal ilan edilmesini istedi. Akayev, İçişleri Bakanı ve başsavcıyı kovdu. Yeni bakan, 'İsyanı silahla da bastırırız' çıkışı yaptı Kırgızistan'da hileli 27 Şubat seçimlerinin ardından patlak veren isyan ülkenin güneyindeki iki kentte sürerken, istifası istenen Devlet Başkanı Asker Akayev tonunu sertleştirmeye başladı. Yeni seçilen Kırgız parlamentosu da daha önce güç kullanmak istemediğini duyuran Akayev'e 'Olağanüstü hal ilan et' çağrısı yaptı. Özbek yoğunluklu Oş ve Celalabad'dan sonra Pulgon ve Kızılkaya kentlerini de ele geçiren muhalefetin, başkent Bişkek'e ulaşmasının iktidar için sonun başlangıcı olacağı, 'Kadifevari' bir devrimin yaratacağı dalganın Orta Asya'nın diğer demir yumruk yönetimlerini, hatta Rusya'yı vuracağı öngörülüyor. Dün olmadı, bugün Yumuşak politika izlemekle suçlanan Akayev, dün isyana karşı etkili önlem almadıkları gerekçesiyle İçişleri Bakanı Bakirdin Subanbekov ile başsavcı Mıktıbek Abdıldayev'i görevden aldı. Yeni İçişleri Bakanı Keneşbek Duşabayev, düzeni sağlamak için silah dahil her türlü gücün kullanılacağını söyledi. Muhalefetin 'Akayev sadece başkenti kontrol ediyor' diyerek taraftarlarını seferber ettiği Bişkek, dışardan gösterici akınına karşı güvenlik çemberine alındı. Başkente uzanan tüm yollar kapatıldı. Bişkek'e sıçradı Dün Kelkel, Demokrasi ve Sivil Toplum Koalisyonu, İnterbilim ve Bilge gibi muhalif örgütlerin başkentin Alatoo Meydanı'nda yapmak istedikleri miting başlamadan polis ve Akayev yanlısı militanlar tarafından dağıtıldı. Polis 20-30 kişiyi gözaltına aldı. Birbirinden bağımsız hareket eden muhalefet grupları bugün, Celalabad, Oş, Narin ve Talas'tan gelecek göstericilerle güçlerini birleştirerek başkentte gövde gösterisi yapmayı deneyecek. Bu manzara karşısında ne istifaya ne de seçimin yenilenmesine yanaşan Akayev, Başbakanı Nikolay Tanayev'i muhaliflerle uzlaşma zemini araması için Oş'a gönderdi. Gönüllü milislerin atlı ekipler kurup asayişi sağladığı Oş'taki gösteriler dün 5 bin kişinin katılımıyla sürerken Oş Emniyet Müdürü, isyanın başını eski suçluların çektiğini ve emniyeti bastıklarında tüm suç dosyalarını imha ettiklerini söyledi. Özbekler kaygılı Yangının kendi toprağına sıçramasından korkan Özbekistan ise 'sorunların dış güçlerin etkisinde kalmadan diyalogla çözümü' çağrısı yaptı. Açıklamada "Kırgız halkı, milletlerarası kavga çıkarmaya çalışan kötü niyetli dış güçlerin bozguncu çağrılarının ardından gitmeyecektir" denildi. Eski Sovyet cumhuriyetindeki bu gelişmeler eski 'büyük ağabey' Rusya'yı son derece rahatsız ediyor. Dün gelişmelerden endişe duyduklarını açıklayan Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov, göstericileri 'sözde muhalefet' ve 'yasadışı' diye niteleyerek bu kişilerle sakin oldukları takdirde diyalog kurulabileceğini söyledi. Rusya çok kaygılı Rusya parlamentosunda (Duma) vekiller, Kırgızistan'a müdahale edilmesi gerektiğini dillendirirken, Liberal Demokrat Parti'nin aşırı milliyetçi lideri Vladimir Jirinovski, bu isyan bastırılmasa sıranın Rusya'ya geleceğini öne sürdü. Jirinovski, "Kırgız lider, kendi dikkatsizliği ve güçsüz siyaseti ile ülkede krizi kışkırttı. Akayev, bilim adamı. O çok yumuşak ve kararsız bir kişi. Kırgızistan'a Nazarbayev, Kerimov, Niyazov gibi sert kişiler gelmeliydi. Önlem alınmazsa bu dalga, Kırgızistan'ın ardından Ermenistan ve Azerbaycan'a, daha sonra da bize ulaşacak" diye konuştu. Rus Kommersant gazetesi ise, eski Sovyet coğrafyasındaki 'Kadife' devrim rüzgârının nasıl durdurulacağını tartışırken, "Akayev'in gemisi büyük yara aldı ve artık yapılacaklar, geminin batmasını geciktirmekten başka işe yaramayacak" yorumunu yaptı. Gazete, 'Gürcistan, Ukrayna ve şimdi de Kırgızistan'daki olaylar dış kaynaklı. Eski cumhuriyetler Batı'nın müdahale alanına dönüştü' diye yazdı. Kibar bir aydın mı, despot mu? Kırgızistan'da iktidarı sorgulanan 61 yaşındaki Devlet Başkanı Asker Akayev, diğer Orta Asya liderleriyle karşılaştırıldığında, üniversiteden fizik diploması, klasik müzik bilgisi ve resim yeteneğiyle 'kibar bir entelektüel' olarak tanınıyor. 1990'dan beri ülkeyi yöneten Akayev'in bardağı taşıran icraatı, 2003'te başkanlık yetkilerini genişletmesi ve ardından 32 yaşındaki kızı Bermet ile 29 yaşındaki oğlu Aydar'a mecliste sandalye kazandırarak dokunulmazlık zırhı giydirmesi oldu. 5 milyonluk ülkesine 'Orta Asya'nın demokrasi adası' unvanını kazandıran Akayev'in 'demokrat' kimliği 2003'te muhalefetin gösterilerini kanla bastırınca iyice yara aldı. Muhalefete göre, Akayev dördüncü kez seçilebilmek için gereken anayasa değişikliğini yapabilecek bir parlamento olurturma amacıyla 27 Şubat seçiminde rakipleri diskalifiye etti. Akayev'i hanedanlık kurmaya çalışmakla suçlayan muhalefet, ailesinin ülke ekonomisinin dizginlerini elde tuttuğunu hatırlatıyor. Kazak kökenli damadı Adil Toygonboyev, altın, alkol, tütün ve telekomünikasyon gibi kilit sektörleri kontrol ediyor. Devletin yayınevi Uçkun yine Tongonboyev'in elinde. Bermet'in masalları ile annesinin biyografisi Uçkun'dan yayımlanan eserler arasında. Bu hanedan portresinin karşısında yüzde 50'si açlık sınırının altında yaşayan kitleler var. Halkın yüzde 55'i tarımdan geçiniyor. Fakirliğin damgasını en çok vurduğu yerler ise isyanla çalkalanan Özbeklerin ağırlıklı yaşadığı güney. Bu bölgede 1990'da Özbek, Kırgız ve Taciklerin karıştığı etnik çatışmalar yaşanmıştı. RADİKAL 24.03.2005