Hazar’da büyük oyun

ABD’nin, Bakü-Ceyhan petrol boru hattını koruma bahanesiyle Hazar bölgesine yerleşip bölgeyi egemenliğine almak için askeri birlikler oluşturduğu bildirildi. Türkiye’nin de içinde bulunduğu Kafkaslar’dan İran Körfezi’ne kadar ABD çıkarlarını korumayı hedeflediği belirtilen bu birlikler için Washington yönetiminin ilk etapta 100 milyon dolar ayırdığı kaydediliyor. Kayıtlara “Caspian Guard” adıyla geçen “Hazar Koruma Gücü”, acil müdahalelerde kullanılabilecek büyük teknik donanımlara sahip olacak. Siyasi gözlemcilere göre, Azerbaycan’da konuşlandırılması planlanan bu birliklerin İran’a müdahale için de kullanılabileceği belirtiliyor. Hattın Türkiye’den geçmesiyle bölgenin dengelerini değiştireceğini düşünen ve konunun çok önemli olduğunu vurgulayan ABD yönetimi Savunma Bakanı Donald Rumsfeld’i, konuyu görüşmek üzere geçen hafta salı günü Bakü’ye gönderdi. Rumsfeld’in “Caspian Guard” çerçevesinde liman ve havaalanlarıyla ilgili bağlantılar için Azeri yönetimini ikna etmeye çalıştığı belirtiliyor. Edinilen bilgilere göre, Azeri askeri yetkililer plana karşı çıkmadı. Ancak, Bakü yönetiminin ABD’den 10 yıl görev yapması planlanan “Hazar Koruma Gücü”ne, Türkiye, Özbekistan ve Türkmenistan’ın da dahil edilmesini istediği kaydediliyor. Enerji kaynaklarını koruma iddiası Hazar Koruma Gücü’nün karargâh merkezinin büyük ihtimalle Azerbaycan’ın başkenti Bakü’ye konuşlandırılacağı belirtiliyor. ABD’nin, Hazar’a kıyısı bulunan Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan sahil güvenlik kuvvetlerini de bu amaçla silahlandırdığı ifade ediliyor. Havzasındaki zengin enerji kaynaklarının paylaşımı ve Hazar’ın statüsünün belirlenmesinde anlaşamayan kıyıdaş 5 ülke, karasularını ayrı ayrı silahlandırıyor. Ancak en güçlü filo Rusya’ya ait. ABD’nin bölgedeki zengin enerji kaynaklarını korumak için İran ve Rusya hariç diğer üyelerle aktif işbirliği yaptığı gözleniyor. Türkmenistan Devlet Başkanı Saparmurat Türkmenbaşı ise 1997 yılında enerji boru hatlarının korunmasının BM tarafından gerçekleştirilmesini teklif etmişti. Rusya büyük rahatsızlık duyuyor ABD’nin Hazar havzası ve Orta Asya ile doğrudan ilgilenmesi, Rusya tarafından hoş karşılanmadı. ABD’nin askeri varlığının, havzayı kontrol altına almanın yanı sıra “Rusya sanayisinin kalbi olan Ural bölgesi için son derece tehditkar olduğunu” düşünen Kremlin yönetimi, son dönemlerde ülkenin güney kesimlerindeki askeri tatbikatlarını daha da sıklaştırma kararı aldı. Bu arada, Hazar’daki Rusya askeri filosuna ait bazı gemiler de “dostluk ilişkileri” kapsamında 4 gün boyunca Bakü yakınlarında demir attı. Ağır roketler fırlatabilen gemiler, Rusya’nın Hitler Almanyası’na karşı kazandığı zaferin 60. yıldönümü dolayısıyla Bakü kıyılarında oldu. 4 trilyon dolarlık petrol rezervi ABD Dışişleri Bakanlığı raporlarına göre, Hazar’da henüz keşfedilmemiş en az 163 milyar varil petrol var. Beklentiler bu rakamın 200 milyar varile ulaşması yönünde. Hazar Havzası’ndaki petrol, Irak’taki belirlenmiş petrol rezervinden 100 milyar varil daha fazla. Dünyanın bilinen en büyük petrol yatağına sahip Suudi Arabistan’ın 261 milyar varillik petrol rezervinin üçte ikisi civarında. Bugünkü piyasa değeri ise 4 trilyon dolar. Hazar’ın zenginliği beş kıyıdaş ülke arasında eşit dağılmıyor. Yine Amerikan raporlarına göre, en büyük paya Kazakistan sahip. 10 milyar varil belirlenmiş, 85 milyar varil de keşfedilmeyi bekleyen petrol rezervi var. Ardından, Azerbaycan ve Türkmenistan geliyor. Hazar Havzası’ndaki Azeri petrol yataklarında bilinen 2.6 milyar varil petrol yatıyor. Olası rezerv 27 milyar varil. Bilinen petrol rezervi 1.5 milyar varil olan Türkmenistan’ın toplam potansiyeli 33 milyarı aşıyor. Rusya ile İran’ın toplam petrol payları ise, sırasıyla 12 ve 5 milyar varil olarak öngörülüyor. Hazar petrollerinden daha fazla pay almak isteyen ülkeler şu sorunun cevabını arıyorlar: Hazar deniz mi, göl mü? 5 ülke liderleri bu konuya kalıcı bir çözüm bulmak için 10 yıl içinde 3 kez toplandı. MİLLİ GAZETE 23.04.2005