Rusların himayesinde isyan

Umutları, Rusya'nın zaferine yapacakları katkının, Moskova tarafından Osmanlı toprakları üzerinde bağımsız bir Ermeni devletinin kurulması suretiyle ödüllendirileceğiydi. Ermeni örgütleri, yaklaşan Birinci Dünya Savaşı'nı ve Osmanlı Devleti'nin Almanya safında yer alma olasılığını, hedeflerine ulaşma yolunda büyük bir fırsat olarak görmüşlerdir. Nitekim, Ermeni tarihçi Louise Nalbandian 'ın da belirttiği üzere: ''Ermeni komiteleri için ivedi hedeflerini gerçekleştirecek topyekûn ayaklanmayı başlatmanın en uygun zamanı Osmanlıların savaş halinde olduğu zamandı.'' (Nalbandian, Louise, Armenian Revolutionary Movement, University of California Press, 1963, s.111) Esas amacı Ermenileri kullanarak Doğu Anadolu'yu ilhak etmek olan Rusya da, savaş bulutları ufukta toplanırken boş durmuyor, Osmanlı Devleti topraklarını işgal hazırlıklarını tamamlamaya çalışıyordu. Moskova'nın teşvikiyle, Rusya Ermenileri Rus ordusuyla birlikte Osmanlı Devleti'ne karşı saldırı hazırlıklarına başlamışlardı. 'ÖZERK ERMENİSTAN' Bu bağlamda, Eçmiyazin Katolikosu Tiflis'te Çar'la görüşmesinde muhatabına, ''Anadolu'daki Ermenilerin kurtuluşunun ancak Türk egemenliğinden ayrılarak özerk bir Ermenistan teşkil etmeleri ve bu Ermenistan'ın Rusya'nın himayesinde olabileceğini'' bildirmişti. (Tchalkouchian, Le Livre Rouge, Paris, 1919, s.12) Ermenilerin, çıkması beklenen savaşta Boğazlar ve Anadolu'nun doğusundaki topraklar üzerindeki stratejik hedeflerini gerçekleştirme hesabını yapan Rusya ile tam bir kader birliği içine girmiş olduklarını tarihçi Stanford Shaw şu ifadelerle belirtiyor: 'KOŞUP GELİYORLAR' ''Çar II. Nikola , Ermenilerle nihai işbirliği planlarını yapmak üzere Kafkasya'ya geldiği zaman, Ulusal Ermeni Bürosu Tiflis'te şu açıklamayı yaptı: 'Bütün ülkelerden Ermeniler şanlı Rus ordusuna katılmak ve kanlarıyla Rusya'nın hedeflerine hizmet etmek için koşup geliyorlar. Rus bayrağının özgürce Çanakkale ve İstanbul Boğazı üstünde dalgalanmasını sağlayalım. Büyük Majesteleri, sizin iradenizle Türklerin boyunduruğu altındaki halkları özgürlüğe kavuşturalım. Hıristiyan dininden olduğu için zulüm gören Türkiye'deki Ermeni halkına Rusya'nın himayesi altında yeni bir özgür yaşam kazandıralım.' Ermeniler Çarlık orduları saflarına büyük kitleler halinde katıldılar. Osmanlıları arkadan vurmak için plan ve hazırlıklar yapıldı ve Çar, St. Petersburg'a artık kendisi için İstanbul'un yolunun açıldığından emin olarak döndü.'' (Stanford Shaw & Ezel Kural Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey; Volume II: Reform, Revolution & Republic: The Rise Of Modern Turkey, 1808-1975. London Cambridge University Press, s. 314-315) TOPLU ERMENİ İSYANI Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı'na 1 Kasım 1914'te girmesiyle birlikte, Ermeni komiteleri, Ermeni halkına Osmanlı İmparatorluğu'na karşı topluca isyan etmeleri ve Rus ordularına destek vermeleri çağrısında bulundular. Umutları, Rusya'nın zaferine yapacakları katkının, Moskova tarafından Osmanlı toprakları üzerinde bağımsız bir Ermeni devletinin kurulması suretiyle ödüllendirileceğiydi. Ermeni tezlerini savunan tarihçilerin birçoğu, gerek Ermenilerin Osmanlılara karşı ayaklanmalarını gerekse işgalci Rus ordusu saflarına katılmalarını, Osmanlıların tehcir kararı üzerine giriştikleri bir meşru müdafaa hareketi olarak izah etme alışkanlığındadırlar. Ancak, bu iddiaları tamamen gerçek dışıdır. Ermenilerin tehcir kararından çok önce, savaşın başlamasıyla birlikte isyan bayrağını kaldırdıkları ve Rusya safında yer aldıkları tarihi bir gerçektir. Nitekim, Rus-Osmanlı savaşının patlak vermesi üzerine, Taşnak Komitesi, yayın organı Horizon'da şu bildiriyi yayımlamıştır: ''Ermeniler en küçük bir tereddüt göstermeden İtilaf Devletleri'nin yanında yer almışlar, bütün güçlerini Rusya'nın emrine vermişler, ayrıca gönüllü alayları teşkil etmişlerdir.'' (Uras, Esat, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, 2. Baskı, İstanbul, s. 594-600) 'ÖNEMLİ YERLERİ ELE GEÇİRİN' Ermeni liderlerinden Papazyan yayımladığı bildiriyle, ''Kafkasya'daki gönüllü Ermeni alaylarının, Rus ordularının öncüleri olarak Ermenilerin yaşadıkları kilit noktaları ele geçirmelerini ve Anadolu topraklarında ilerleyecek Ermeni alayları ile hemen birleşilmesi...'' talimatını vermiştir. Hınçak Komitesi de örgütüne gönderdiği talimatta, ''Komitenin bütün gücüyle mücadeleye katılarak İtilaf Devletleri'nin ve özellikle Rusya'nın müttefiki sıfatıyla Ermenistan, Kilikya, Kafkasya ve Azerbaycan'da zaferi sağlamak için her türlü vasıta ile İtilaf Devletleri'ne yardım edeceğini" bildirmiştir. (Ermeni Komitelerinin Amâl ve Harekât-ı İhtilâliyesi, İstanbul, 1917, s. 151-153) Rus ordusu Osmanlı ve Rus Ermenilerinden kurulmuş gönüllü alaylar öncülüğünde doğudan Osmanlı topraklarına girerken Osmanlı ordusundaki Ermeniler de silahlarıyla firar ederek ya Rus ordusuna ya da çetelere katıldılar. Bu ortamda yıllardır kiliselerde ve okullarda saklamış oldukları silahlarla donanan Ermeni ahali, erkekleri cephede olduğundan savunmasız kalan Türk köylerine saldırarak katliama başladılar. Dahası, Ermeni çeteler Osmanlı kuvvetlerini arkadan vuruyor, birliklerin harekâtını engelliyor, ikmal yollarını kesiyor, yaralı konvoylarını pusuya düşürüyor, köprü ve yolları imha ediyordu. CUMHURİYET 27.04.2005