Vergide denetimin adı yok

Türkiye'de son 12 yıllık dönemde beyan edilen her 100 liranın ancak 14.3 lirasının vergi incelemesine tabi tutulabildiği, beyannameli mükelleflerin ödedikleri verginin toplam vergi gelirleri içindeki payının ise yüzde 1'lere kadar düştüğü bildirildi. Maliye Bakanlığı Araştırma Planlama ve Koordinasyon Başkanlığı'nca çıkarılan ''Maliye Dergisi'' nde yer alan bir araştırma, ülkedeki vergi adaletsizliği ve denetimdeki etkinlik sorununu bir kez daha gözler önüne serdi. İki öğretim üyesinin gerçekleştirdiği araştırmaya göre Türkiye'de çeşitli sebeplerle mükelleflerin vergi ödeme bilinçleri oldukça düşük seviyede bulunuyor. Bu nedenle vergi bilincinin oluşturulması amacına yönelik olarak, mükelleflerin vergilerini gönüllü olarak ödeyebilmelerini sağlayacak tedbirlerin alınması gerekiyor. Ülkede en önemli vergi kalemlerinden birisi olan gelir vergisinde de beyan esası işlemiyor. Araştırmaya göre 1992- 2003 yılları arasında, beyanname veren gelir vergisi mükelleflerinin gelir vergisi içindeki payları giderek düştü. 1992 yılında yüzde 12.1 olan beyannameli gelir vergisi mükelleflerinin gelir vergisi içindeki payı, 2003 yılında yüzde 6.4'e geriledi. Yine beyanname veren gelir vergisi mükelleflerinin ödedikleri vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payı da bu süreçte yüzde 5.1'den yüzde 1.3'e indi. Maliye Dergisi'ndeki araştırma, vergi kaçakçıları için düzenlenen raporlardaki yüksek uzlaşma oranına da dikkat çekiyor. Konu olan her 100 raporun da 82 tanesinde uzlaşmaya varıldı. Araştırmaya göre Türkiye'de vergi denetimleri hem sayısal hem de oransal olarak oldukça yetersiz düzeyde kalıyor. Araştırmada denetimle ilgili olarak da şu tespitlerde bulunuldu: - Türkiye'de vergi denetim elemanına isabet eden vergi mükellefi sayısı oldukça yüksektir. 1991'de bir denetim elemanına 355 mükellefin isabet ettiği ülkemizde bu sayı 1998 yılında 1.075, 2000 yılında ise 1.513 olarak belirlenmiştir. Denetim elemanı başına düşen mükellef sayısı, 2001 yılında 908, 2002 yılında da 926 olarak ölçülmüştür. - İncelemeye tabi tutulan verginin tahakkuk eden vergiye oranı, 1991'de yüzde 14.56, 1994'te yüzde 16.93, 1998'de yüzde 17.10, 1999'da yüzde 7.55, 2000 yılında yüzde 12.36, 2001 yılında yüzde 16.62, 2002 yılında ise yüzde 21.25 oldu. CUMHURİYET 16.05.2005