İstanbul çöple doluyor

11 milyon kişinin yaşadığı İstanbul'da günde 11 bin ton çöp toplanıyor. Çöplerin 4 bin 500 tonunu organik, 1450 tonunu kâğıt, 950 tonunu da plastik atıklar oluşturuyor. Kişi başına ortalama günde bir kilo atık düşen İstanbul'da, atık depolama sahaları artık dolmak üzere. Kül, kâğıt, plastik... İstanbul Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü'nün hazırladığı '2004 İstanbul Çevre Durum Raporu'na göre, kentte her gün 11 bin ton çöp, depolama alanlarında toplanıyor. Günlük ortalama çöp üretim miktarına, arayıcıların topladıkları 'eski eşya' ve sanayide kullanılabilir 'hurda' gibi katı atıklarla boş alanlara kaçak dökülen inşaat artığı ve moloz eklendiğinde İstanbul'un kişi başına çöp üretim miktarı bir kiloya ulaşıyor. Evsel atıkların yüzde 45'ini organik maddeler oluşturuyor. Bunu günde 1500 tonla kül, 1450 tonla kâğıt atıklar izliyor. Ardından sırasıyla plastik, tekstil, seramik, cam ve metal atıklar geliyor. İstanbul'da günde ortalama 950 ton plastik, 560 ton tekstil, 440 ton seramik ve tuğla, 380 ton cam ve 220 ton metal atık toplanıyor. En çok çöp Eminönü'nde Evsel katı atıkların yüzde 93.4'ü ilçe belediyeleri, yüzde 6.6'sı büyükşehir belediyesi, İSKİ ve beldelerden toplanıyor. Evsel katı atık yüzdelerine göre, Anadolu yakasında yüzde 7.31'le Kadıköy ilk, yüzde 4.79'la Üsküdar ikinci, yüzde 0.10'la Adalar son sırada. Avrupa yakasında ilk üç sırada yüzde 5.67 ile Bahçelievler, yüzde 5.65'le Şişli, yüzde 5.14'le Küçükçekmece gelirken son sırayı yüzde 0.71'le Büyükçekmece alıyor. İstanbul'da üçü Avrupa ve üçü de Anadolu yakasında olmak üzere altı 'aktarma merkezi' bulunuyor. Bir günde kişi başına düşen atık miktarında Eminönü yüzde 4.95'le ilk, Gaziosmanpaşa yüzde 0.54'le sonuncu sırada yer alıyor. Nüfusun kalabalık olduğu Gaziosmanpaşa, Kadıköy ve Ümraniye gibi ilçeler alt sırada bulunurken, nüfusun az olduğu Eminönü, Şişli, Beşiktaş, Beyoğlu ve Bakırköy gibi ilçeler üst sırada. Birim atık değerlerinin yüksek olduğu ilçeler işyerlerinin fazla ve gündüz saatlerinde insan hareketinin yoğun olduğu merkezler. 90 tonu geri dönüyor Anadolu yakasında Kömürcü- Karakiraz, Avrupa yakasında Odayeri-Göktürk mevkilerinde iki katı atık düzenli depolama alanı var. İki alan kentin 20 yıllık çöp kapasitesini karşılayacak şekilde planlanmasına rağmen, 19 milyon ton atık depolanan Odayeri-Göktürk Düzenli Katı Atık Depola Sahası'nın yaklaşık dört yıllık kapasitesinin kaldığı tahmin ediliyor. Kemerburgaz Işıklar Köyü'ndeki büyükşehir belediyesinin kompost ve geri kazanım tesisine günlük 600 ton katı atık kabulü yapılıyor. Bu atığın içindeki plastik, kâğıt ve alüminyum teneke gibi geri dönüşüm maddeleri geri kazanılırken, aylık 2 bin 400 ton kompost üretiliyor. Kompost tesisinde günlük 600 ton işlenen katı atığın 90 tonu geri dönüşüm maddesi olarak ayrılıyor ve hurda işleyen firmalara veriliyor. 400 bin ton tehlikeli atık Türk sanayisinin yüzde 60'nın İstanbul ve Trakya'da olması, tehlikeli atık üretimini artırıyor. İstanbul'da tehlikeli atıklar, boya çamuru, boya atığı, fosfat çamuru, yağlı metal çamuru, atık yağ, atık tiner, atık bitkisel yağ, akü ve pil, boş kimyasal varilleri, kimyasal atıklar, taşlama çamuru ve endüstriyel nitelikli arıtma çamurlarından oluşuyor. Buna göre, İstanbul civarında depolanabilir tehlikeli atık miktarı yılda 400 bin ton. Kayıtlara göre, ilde 9 bin üretici kuruluş var ve yıllık 75 bin ton tehlikeli atık üretiyor. İstanbul'un tehlikeli atıklarının bir kısmını bertaraf eden İzmit Atık ve Artıkları Yakma ve Değerlendirme A.Ş.'ye 2001 yılı itibariyle 315 firma başvurdu. Bu tesiste 2004 yılı itibarıyla 6 bin ton endüstriyel atık, yakma ve depolanmayla bertaraf edildi. Büyükşehir belediyesinin bir kuruluşu olan İSTAÇ A.Ş. de İstanbul'un 195 sağlık kuruluşunun günlük 24 ton tıbbi atığını toplayarak, 900-12 bin santigrat derecede bertaraf ediyor. Atık yağlar, bitkisel ve hayvansal atık yağlar, yakma fırınlarından kaynaklanan küller, elektrik ve elektronik atıklar, tarama çamurları kullanım ömrü bitmiş araçlar da tıbbi atıklar gibi özel atıklar içinde yer alıyor. RADİKAL 02.08.2005