Irak tipi demokrasi

Irak'ta federalizm, petrol gelirlerinin paylaşımı ve Baas Partisi'nin siyasetten tamamen silinmesi gibi fırtına koparan maddeleri yüzünden Sünnileri ayağa kaldıran yeni anayasa taslağı, Şii ve Kürtlerin oldubittisiyle mecliste oylanmadan referanduma götürülüyor. 22 Ağustos'ta tamamlanmadan meclise sunulan taslak, dün anayasa komisyonunda Sünni üyeler katılmaksızın oylandıktan sonra, mecliste okundu, ancak oylanmadı. Komisyon Başkanı Humam Hammudi, tüm tarafların Irak'ın bütünlüğünün korunmasında hemfikir olduğunu, bunun nasıl sağlanacağına dair görüş ayrılığına düştüklerini, bazı uzlaşmazlıkların çözümünün gelecek meclise bırakıldığını söyledi. Sünni kökenli Meclis Başkanı Hacim el-Hasani, oturuma katılmadı. Taslağa Devlet Başkanı Celal Talabani ve yardımcıları da imza attı. Talabani, taslağın 15 Ekim'de referanduma sunulacağını belirterek, "Sünni Arap kardeşlerimizin itirazları var, ama kimse onların tüm Sünnileri temsil ettiğini iddia edemez" dedi. "Kuran hariç, her kitap değiştirilebilir. Herkesin talebini karşılamaya çalıştık. Ama bu yapılamadı. Benim bile kuşkularım olabilir. Kim bir şeylerin değişmesini isterse, referandum son şanstır" diye konuşan Kürt lider, anayasa referandumda reddedilirse yenisini yazacaklarını söyledi. Sünni Devlet Başkan Yardımcısı Gazi el-Yaver taslağı imzalamasına rağmen törene katılmadı. Bir kaç ufak değişiklikten geçen taslağın son halinin ana hatları şöyle: ** Irak rejimi, cumhuriyetçi, federal, demokratik ve çoğulcudur. ** Irak, çokuluslu, çokkültürlü bir ülkedir. ** Irak, Müslüman âleminin bir parçasıdır, Irak'ın Arap halkı da Arap ümmetinin bir parçasıdır. ** Resmi dili Arapça ve Kürtçedir. ** İslam, devletin dini ve yasamanın ana kaynaklardan biridir. ** Federal Irak Cumhuriyeti, başkent, bölgeler, ademi merkeziyetçi vilayet ve yerel yönetimlerden oluşur. Kürdistan bölgesi tanınır. ** Bir veye daha fazla vilayetin bölge oluşturma hakkı vardır. Bölgesel yönetimlerin, yasama, idari ve yargı yetkisi vardır. Bölgeye dahil olmayan idarelere de yargı yetkisi ve mali destek verilir. ** Varolan petrol ve doğalgaz kuyuları üretimi yapan bölgelerle birlikte merkezi hükümet tarafından yönetilir. Gelirleri bölgelerin nüfusuna göre adilane dağıtılır. ** Saddam'ın Baas'ı yasaklanmıştır. Sünniler boykot etmeyecek Anayasa komisyonunun Sünni üyeleri ortak bir açıklamayla taslağa bayrak açtı. 'Taslak maddelerini reddettiğimizi ilan ediyoruz' diyen Sünni üyeler, BM ve Arap Birliği'nin taslağın kabul edilmemesi için müdahale etmesini istedi. Halkı sandığa davet eden Sünni üye Salih el-Mutlak, 30 Ocak seçimini boykot edenler dahil tüm gruplarla bir toplantı yaparak bundan sonra ne yapacaklarına dair karar alacaklarını duyurdu. Sünni liderler, siyasi süreçten çekilmeyeceklerini ve aralıktaki seçimi boykot etmeyeceklerini belirtti. Şii ve Kürt yetkililer, geçici anayasaya göre taslağın mecliste okunmasının yeterli olduğunu savundu. Sünniler neye itiraz ediyor? Irak'ta Sünnilerin anayasa taslağında itiraz ettikleri konu başlıkları şöyle: Federalizm ve özerk bölgeler: Federal ve çok bölgeli Irak, iktidarı merkezin elinden alıp bölgesel yönetimlere dağıtıyor. Petrolün bulunduğu kuzeyde Kürtlerin özerk yönetiminin tanınması ve güneyde Şiilerin de özerk yönetime gitmesinin önünün açılmasıyla, Sünniler, ülkenin bölüneceğinden ve kendilerinin dışlanacağından korkuyor. Petrol gelirlerinin dağılımı: Federalizmle ilgili bir sorun. Kuzey ve güneyde ilerde açılacak kuyulardan gelecek petrol gelirlerini bölgesel yönetimlerin elinde tutmaları halinde, orta ve batıda yaşayan Sünniler petrol üzerinde söz söyleyemeyecek ve ülkenin ana gelir kaynağından mahrum kalacak. İslam'ın rolü: Taslağa Şiilerin baskısıyla giren 'İslam'ın yasamanın ana kaynağı' olduğuna dair şeriata kapı açan ifade, Kürtler kadar Sünnilerin de tepkisini çekmişti. Sünnilerin bastırmasıyla taslağın son halindeki ifade, 'İslam ana kaynaklardan biridir' diye değiştirildi. Şii din adamlarının İran'daki gibi anayasal statüye sahip olması, Sünnilerin kâbuslarından. Pek çok Sünni , Saddam dönemindeki gibi laik rejimden yana. Irak'ın İslam âlemine aidiyeti: Sünniler Arap milliyetçisi olmalarından ötürü, Irak'ın İslam aleminin parçası olmasıyla yetinmiyor. Sünnilerin itirazı üzerine, 'Irak İslam aleminin, Araplar da Arap ümmetinin parçasıdır' maddesi, 'Irak'ın Arap halkı Arap ümmetinin parçasıdır' diye değiştirildi. Ancak Sünniler, tüm Irak'tan söz edilmesinde ısrarlı. Baas Partisi'nin etkinliğinin bitmesi: Eski Irak rejiminin partisi olan Baas'ın tüm faaliyetlerinin yasaklanması ve üyelerinin kamu görevinden men edilmesine yönelik ifade, Sünnilerin büyük tepkisini çekti. 'Baas partisinin yasaklanması' ifadesinin, 'Saddam'ın Baası'nın kapatılması' diye değiştirilmesi de, Sünni Arapları tatmin etmedi. Diğer maddeler: Kürtçenin de Irak'ın resmi dili olması, devlet okulunda Türkmence ve Asurice eğitim verilebilmesi, Türkmen ve Asurilerin yaşadığı bölgelerde kendi dillerinin resmi dil olabilmesi. RADİKAL 29.08.2005