Çin-Rusya ortak askeri tatbikatı

Çin ve Rusya'nın ABD'ye karşı ilk ciddi stratejik inisiyatifi 5 Temmuz 2005 tarihinde Hindistan, Pakistan ve İran'ın Şanghay İşbirliği Örgütü'ne gözlemci statüsü ile üye olduklarının açıklanması ve örgütün ABD'yi Orta Asya'daki üslerini terk etmeye davet etmesi ile gerçekleşti. Daha sonra örgüt üyesi Özbekistan ABD'den ülkedeki üssünü altı ay içinde boşaltmasını istedi ve bu istek Özbekistan parlamentosu tarafından da onaylandı. Ağustos ayı sonlarında Çin ve Rusya'nın birlikte planladığı ve uyguladığı askeri tatbikat ise dolaylı mesajlarla olsa bile Soğuk Savaş sonrası dönemde jeostratejik girişimlerini uygulama serbestisini rahatça kullanan ABD'ye karşı en ciddi girişimi oluşturdu . Şanghay İşbirliği Örgütü Çin ve Rusya'nın ortak askeri tatbikatı, Şanghay İşbirliği Örgütü'nün liderleri konumunda da olan Avrasya'nın bu iki önemli jeostratejik oyuncusunun güç gösterisine dönüşürken Avrasya'da denklemlerin ve dengelerin değişmeye başladığını, ABD'nin gelecekteki Avrasya girişimlerinde artık eskisi kadar serbest hareket edemeyeceğini işaret ettiği için de anlam kazandı. Yetkililerin üçüncü bir ülkeye karşı olmadığını açıklamalarına rağmen uygulandığı coğrafi bölge ve zamanlama ile tatbikat ABD'ye karşı bir meydan okuma anlamı taşırken, bu ülkenin Avrasya'da ve özellikle de Orta Asya'da gelecekteki jeostratejik hamlelerinde artık Çin'i ve Rusya'yı ve bu ülkelerin çıkarlarını dikkate almak zorunda kalabileceğini de gösterdi. Tatbikatın senaryosu etnik sorunlar nedeni ile teröre maruz kalmış bir ülkeye yardım etmek amacı ile askeri müdahaleye dayandırılmıştı ve bu senaryo ABD'nin Afganistan ve Irak'ta uyguladığı askeri harekâtın gerekçelerine benzediği için de anlam kazandı. Tatbikata 10 bin civarında Rus ve Çin askeri, kara, amfibi, hava indirme, deniz birlikleri, füze sistemleri ve Rus stratejik bombardıman uçakları katıldı. Planlandığı ve uygulandığı sahaların küresel kriz bölgeleri Kore Yarımadası'na, Tayvan'a ve ABD ile stratejik ilişkiler içinde olan Japonya'ya yakınlığı, resmi yetkililerin söylemlerinin aksine, tatbikatın ABD'ye mesajlar vermek amacı ile planlandığını gösterdi. Tatbikatın Çin coğrafyasında uygulanan bölümünde amfibi birliklerin kullanılması, çıkarma ve hava indirme harekâtının icra edilmesini ise Çin'in Tayvan ile ilgili emelleriyle ilişkilendirmek mümkün oldu. Küresel üstünlük Küresel üstünlüğünü Avrasya egemenliğine, Avrasya egemenliğini ise bu coğrafyanın yaşam sahasını oluşturan Ortadoğu, Orta Asya ve Hazar Havzası enerji kaynaklarının, enerji ve deniz ulaştırma hatlarının kontrol altına alınmasına, pazarların geliştirilmesine ve kendisini dengeleyebilecek veya engelleyebilecek koalisyonların oluşmasının önlenmesine dayandıran ABD'nin 11 Eylül sonrasında Afganistan'da ve Irak'ta uyguladığı askeri harekâtta askeri güç yetersizliğinin ve bu ülkenin içinde bulunulan şartlarda bir başka coğrafi bölgede askeri stratejik girişimlerde bulunabilme yeteneğinin olmadığının anlaşılması, Avrasya'nın diğer önemli jeostratejik oyuncuları Çin'i ve Rusya'yı artık cesaretlendiriyor. Çin'in ve Rusya'nın söz konusu tatbikatta da olduğu gibi ikili stratejik ilişkilerini geliştirebilme, Avrasya'nın potansiyel kriz bölgelerinde güç gösterebilme yeteneklerinin olduğu; bu iki ülke ayrıca Avrasya İşbirliği Örgütü içinde de birlikte hareket ederek ABD'nin Avrasya jeostratejisini zora sokacak yetenekleri geliştirmeyi ve kendi güvenlik ve ekonomik çıkarlarını garanti etme istikametinde daha aktif olmayı amaçladıkları da anlaşılıyor. ABD'nin Avrasya jeostratejisinin kilit konsepti, kendisini dengeleyebilecek veya engelleyebilecek koalisyonların oluşmasını önlemeye dayandırılıyor. Şanghay İşbirliği Örgütü ile Çin-Rusya stratejik işbirliği ise Irak ve Afganistan'da sıkışan ABD'nin bu amacının ve Avrasya jeostratejisinin zora girdiğinin işaretlerini veriyor. NEJAT ESLEN RADİKAL 01.09.2005