Türkiye borca çalışıyor

 

Türkiye her yıl bir önceki yıldan daha yüksek borç ödemesi gerçekleştiriyor, buna rağmen borç stokları yükselmeye devam ediyor. 2004'de 11 milyar 749 milyon dolar borç geri ödemesinde bulunan Hazine, bu yıl 15 Kasım itibariyle 14 milyar 239 milyon dolar borç ödedi.
Türkiye ekonomisinde iyimser bir havanın oluşmasına rağmen, borç stokları ve cari açıktaki artış bir türlü önlenemiyor. Özelikle 2001 yılında yaşanan ekonomik krizin ardından Türkiye'nin borç stoku hızlı bir şekilde yükseldi. 2004 yılında toplam borç stoku 236 milyar dolar iken 2005 yılının ilk 9 ayında bu rakam 246 milyar dolara çıktı. Cari işlemler açığı da geçen yıl gerçekleşen 15 milyar 660 milyon dolarlık rakamı geride bıraktı. Türkiye 2002 yılında 9 milyar 567 milyon dolar, 2003 yılında 11 milyar 498 milyon dolar, 2004 yılında da 11 milyar 749 milyon dolar borç ödedi. 2005 yılında ise Hazine'nin borç ödemelerine rağmen borç stoklarındaki artış azaltılamıyor. Hazine bu yıl 15 Kasım'a kadar 14 milyar 239 milyon dolar borç geri ödemesinde bulundu.

Hazine'nin 2005 yılının ilk 10 ayında ödediği borç toplamı 12 milyar 391.5 milyon dolar oldu. Kasım ayının ilk iki haftasında ise 1 milyar 847.5 milyon dolarlık borç ödemesi gerçekleştirildi. Aylar itibariyle en yüksek ödeme Ağustos'ta yapıldı. Hazine sekizinci ayda 2 milyar 455.7 milyon dolar borç geri ödemesinde bulundu. 2005 yılı 12 aylık dönemde borç geri ödemesinin 15 milyar doları geçmesi bekleniyor.

Nereden nereye?

Kamunun borçlanma gereği giderek azalıyor. Hazine Müsteşarlığı'nın verilerine göre; kamunun 2006'daki gelirleri, borçların faizi ödemeleri dahil tüm gelirlerini karşılıyor. Binde 7 oranında fazla vermesi beklenen gelir-gider dengesindeki bu durum, 1975'ten beri ilk defa gerçekleşiyor. 2001 yılında yüzde 16.4 olan kamu kesimi borçlanma gereğinin Gayri Safi Milli Hasıla'ya oranı, 2002'de yüzde 12.7'ye, 2003'te yüzde 9.4 ve 2004'te ise yüzde 4.7'ye geriledi. Bu sene yüzde 1'in altında kalması beklenen söz konusu oranın önümüzdeki yıl -0.7'ye düşmesi hesaplanıyor. Bu durumda önümüzdeki yıl kamunun gelirleri, giderlerinden fazla olacak.

30 YILLIK ÇARPICI GELİŞME

10 yıldır sürgelen borcu borçla kapatma alışkanlığını bir kenara bırakmak isteyen Hazine yönetimi, borç yükünü hafifletmek ve borcun risklere karşı duyarlılığını azaltmak için öncelikle mali disiplini sürdürmeye çalışıyor. Hazine Müsteşarlığı, son 5 yılda elde edilen bu başarıyı çok çarpıcı bir gelişme olarak sunuyor.
Borçlanma faizi maliyetleri önemli oranda düşerken, borçlanma vadelerinin de 9 aydan 27 aya kadar çıkması dikkat çekiyor. Türkiye bütçesindeki gelişmeleri yakından takip eden yabancı yatırımcıların, 1985'ten beri ilk defa bu yıl Türk Lirası cinsinden 5 yıllık tahvil satarak Türkiye piyasalarına duydukları güveni pekiştirmeleri dikkat çekiyor. Uluslararası kuruluşlar ile başka devletlerin ihraç ettiği TL cinsindeki tahvillerin miktarı Ekim ayı sonu itibariyle 5.6 milyar dolar buldu.
Yine Hazine verilerine göre; 2001'de yüzde 90.5 olan kamu net borç stokunun GSMH'ya oranının bu yıl yüzde 57.7 olması bekleniyor. 2001'den bu yana faiz harcamalarının GSMH'ya oranı yüzde 23.3'ten yüzde 8.6'ya düşerken, faiz harcamalarının vergi gelirlerine oranı da yüzde 100.3'ten yüzde 38.8'e indi.