1 - BM Güvenlik Konseyi İran'a karşı ilk aşamada ne yapacak?
Veto yetkisine sahip Rusya ve Çin'in desteği sağlanabilirse, İran'a karşı yaptırım kararı almadan önce Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'nin atacağı ilk adım, İran'ı her türlü nükleer faaliyetini askıya alması ve müzakere masasına geri dönmesi için uyarmak olacak. İran bu çağrıya olumsuz yanıt verirse bu ülkeye karşı yaptırım uygulanması gündeme gelecek.
2 - Yaptırımlar ne olabilir?
Yaptırımların ağırlıkla ticari içerikli olması ve İran'ın ihracatının yüzde 86'sını gerçekleştiren petrol ve madencilik endüstrisini hedef alması bekleniyor. İlk akla gelen seçenek, İran'a petrol ambargosu uygulanması. İran'ın Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) yaptığı üyelik başvurusu da askıya alınabilir.
3 - Yaptırım kararı kolayca çıkar mı?
İran petrol ve doğalgazını hedef alan yaptırımların hayata geçirilmesi için BM Güvenlik Konseyi'nde bir mutabakat sağlanması kolay değil. Örneğin önceki yıl İran'la 70 milyar dolarlık bir doğalgaz ve petrol anlaşması imzalamış bulunan Çin'in bu ülkeye karşı bir petrol ambargosu önerisine evet demesi beklenmiyor. Rusya'nın da bu konuda çok ileri gitmesi umulmuyor.
İran'a uygulanacak petrol ambargosunun zaten yüksek olan ham petrol fiyatlarının daha da artması yönünde bir baskı oluşturması kaçınılmaz.
4 - Yaptırımlar etkili olur mu?
Kısa vadede etkili olması beklenmemeli. İran'ın ekonomisi üzerinde yavaşlatıcı bir baskı oluştursa da ülkenin siyasi ve dini liderliği bunu pek önemsemiyor. Liderlik, hesaplarını, yüksek petrol fiyatlarının bir ambargonun sürdürülmesini imkânsızlaştıracağı varsayımı ile yapıyor. Ayrıca, petrol ambargosu uygulansa ve İran halkı bu yüzden acı çekse bile, ideolojik ve politik olarak bilenmiş ve kararlı bir liderliğin üzerinde bunun çok da etkili olması beklenmemeli. Bunun son örneği Irak oldu. Saddam rejimine uygulanan ambargolar sadece Irak halkına zarar verdi.
5 - Yaptırımlar işe yaramazsa sırada ne var?
İran'ın uranyumu nükleer bomba yapmaya yetecek yoğunlukta zenginleştirmesine daha yıllar olduğu söyleniyor. Ancak, nükleer faaliyetini sürdüren bir İran er ya da geç bu aşamaya gelecektir. Başta ABD olmak üzere, Batılı güçler ve İsrail'in nükleer silaha sahip bir molla rejimi ile bir arada yaşamayı göze alamayacağı biliniyor. İran'ın nükleer tesislerinin vurulması seçeneği bu aşamada somut olarak gündeme gelecek. İsrail, harekete geçmek için İran'ın nükleer bomba üretim sürecinde son aşamaya gelmesini beklemeyebilir.
Veto yetkisine sahip Rusya ve Çin'in desteği sağlanabilirse, İran'a karşı yaptırım kararı almadan önce Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'nin atacağı ilk adım, İran'ı her türlü nükleer faaliyetini askıya alması ve müzakere masasına geri dönmesi için uyarmak olacak. İran bu çağrıya olumsuz yanıt verirse bu ülkeye karşı yaptırım uygulanması gündeme gelecek.
2 - Yaptırımlar ne olabilir?
Yaptırımların ağırlıkla ticari içerikli olması ve İran'ın ihracatının yüzde 86'sını gerçekleştiren petrol ve madencilik endüstrisini hedef alması bekleniyor. İlk akla gelen seçenek, İran'a petrol ambargosu uygulanması. İran'ın Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) yaptığı üyelik başvurusu da askıya alınabilir.
3 - Yaptırım kararı kolayca çıkar mı?
İran petrol ve doğalgazını hedef alan yaptırımların hayata geçirilmesi için BM Güvenlik Konseyi'nde bir mutabakat sağlanması kolay değil. Örneğin önceki yıl İran'la 70 milyar dolarlık bir doğalgaz ve petrol anlaşması imzalamış bulunan Çin'in bu ülkeye karşı bir petrol ambargosu önerisine evet demesi beklenmiyor. Rusya'nın da bu konuda çok ileri gitmesi umulmuyor.
İran'a uygulanacak petrol ambargosunun zaten yüksek olan ham petrol fiyatlarının daha da artması yönünde bir baskı oluşturması kaçınılmaz.
4 - Yaptırımlar etkili olur mu?
Kısa vadede etkili olması beklenmemeli. İran'ın ekonomisi üzerinde yavaşlatıcı bir baskı oluştursa da ülkenin siyasi ve dini liderliği bunu pek önemsemiyor. Liderlik, hesaplarını, yüksek petrol fiyatlarının bir ambargonun sürdürülmesini imkânsızlaştıracağı varsayımı ile yapıyor. Ayrıca, petrol ambargosu uygulansa ve İran halkı bu yüzden acı çekse bile, ideolojik ve politik olarak bilenmiş ve kararlı bir liderliğin üzerinde bunun çok da etkili olması beklenmemeli. Bunun son örneği Irak oldu. Saddam rejimine uygulanan ambargolar sadece Irak halkına zarar verdi.
5 - Yaptırımlar işe yaramazsa sırada ne var?
İran'ın uranyumu nükleer bomba yapmaya yetecek yoğunlukta zenginleştirmesine daha yıllar olduğu söyleniyor. Ancak, nükleer faaliyetini sürdüren bir İran er ya da geç bu aşamaya gelecektir. Başta ABD olmak üzere, Batılı güçler ve İsrail'in nükleer silaha sahip bir molla rejimi ile bir arada yaşamayı göze alamayacağı biliniyor. İran'ın nükleer tesislerinin vurulması seçeneği bu aşamada somut olarak gündeme gelecek. İsrail, harekete geçmek için İran'ın nükleer bomba üretim sürecinde son aşamaya gelmesini beklemeyebilir.
MİLLİYET-14.01.2006 CUMARTESİ
