Dış politika, yasal haklar ve insan hakları konularındaki otoritelerin, geçen hafta yayımlanan ABD Dışişleri Bakanlığı'nın yıllık insan hakları raporunun saygınlığı ve geçerliliği konusunda ciddi kuşkuları var.
Birleşmiş Milletler'in Cenevre'deki Uluslararası Hukuk Komisyonu ve Lahey'deki Adalet Divanı'nda çalışan savcı Noah S. Leavitt 'in söyledikleri çok tipik şeyler:
''Acı gerçek, Bush yönetiminin tek taraflı tutumu ve işkence konusunda uluslararası yasaları ihlal etmiş olması nedeniyle dünyanın insan hakları konusunda ABD'yi ciddiye almamasıdır.''
Aslında rapora göz atan uzmanlar doğruluğu konusunda hata, gerçek dışı unsurlar bulamadı. Ancak sorun ABD'nin terorizmle savaşına olan bağlılığının bu ülkenin insan hakları konusunda konuşma yetkisini elinden alıp almadığıydı.
ABD Bilgi Dairesi'nden emekli olan Patricia Kushlis , yıllık insan hakları raporunun bir zamanlar ABD'de politika üretenler olduğu kadar dünya için de gerçek bir kaynak, veri olduğunu söylüyor. Kushlish konuya ilişkin olarak Inter- Press Hizmetleri'ne (IPS) şu görüşleri aktarıyor:
''Bush yönetimi bizim kendi yasalarımızı evlere yasaya aykırı şekilde dinleme cihazı yerleştirmek gibi ihlallerle ayaklar altına alırken bu bir utançtan başka ne olabilir? Bir de kendini hâlâ demokrasi, özgürlük ve hürriyetin savunucusu olarak görmeye, tanıtmaya devam ediyor.''
190 ülkenin karnesi
8 Mart'ta Washington'da yayımlanan rapor, 190 ülkede insan haklarının bulunduğu ya da geldiği noktayı irdeliyor.
Raporda ABD'nin önemli Arap müttefiklerinin insan hakları karnesi zayıflarla ve sorunlarla dolu.
Georgetown Üniversitesi'ndeki Çağdaş Arap Bilimleri Merkezi profesörlerinden Samir Şihata ise şunları söylüyor:
''ABD insan hakları ve hukukun işleyişi konusunda büyük ölçüde saygınlığını yitirmiştir. Ben, Müslüman dünyada veya Ortadoğu'da dışişleri bakanlığının raporunu ciddiye alan birileri olduğunu hiç sanmıyorum. Zaten insanlar dünyada insan hakkı ve hukukun üstünlüğü kavramlarını hiçe sayan bir ülkenin hazırladığı raporu neden ciddiye alsınlar ki?
Herkes Ebu Garib'den yansıyan vahşi manzaraları anımsıyor ve kimse Guantanamo'yu unutmadı. Özellikle de Ortadoğu'da.''
Otokratları örnek aldı
''ABD'nin bir zamanlar insan hakları alanında elinde tuttuğu ahlaki anlamdaki otoriteyi kaybetmesi çok trajik. Bizim uluslararası hukuka bağlılığımızı göstermemizden daha gerekli bir şey olamaz dünyada.''
Bazı yorumcular, raporun eksik olduğunu da tartıştı. Önce İnsan Hakları Grubu'nun direktörü Neil Hicks raporda yer verilmeyen ''kör noktalar'' dan söz ediyor. Bazı devletlerin, insanları işkence riskiyle karşı karşıya oldukları ülkelere göndermelerinin bahsedilmemesinden.
Ayrıca dışişleri bakanlığının raporu ABD'nin politika ve uygulamalarını içermiyor. Hicks, bu nedenle birçok hükümetin insan hakları konusunda eleştirildiklerinde ABD'yi göstererek ''Onlar da aynı şeyleri yapıyorlar'' diye kendilerini savunduklarını vurguluyor.Bazı hükümetlerden de ABD'nin otoritesini hiçe sayarak bakanlığın raporuna yönelik eleştiriler geldi. Çin'de devletin kontrolünde olan People's Daily Online ABD'yi insan hakları yargıcı rolüne soyunmakla suçladı. Yazıda şöyle denildi:
''ABD Dışişleri Bakanlığı 190 ülke ve bölgede insan hakları karnelerine işaret ediyor. Bunlara Çin de dahil. Ancak ABD'nin sergilediği ağır insan hakkı ihlalleri konusunda sessiz kalıyor.''
(Jordan Times, Ürdün, 21 Mart)
CUMHURİYET 27.03.2006
