Brüt ücret üzerinden bağlanan emekli maaşları yeni sosyal güvenlik sisteminde yatırılan prime göre hesaplanacak. Çalışırken düşük prim ödeniyorsa emekli maaşı da az olacak.
Türkiye, genç nüfusuna rağmen kayıt dışı istihdamın yüksek olması ve yanlış siyasi kararların da etkisiyle yıllık 16 milyar dolara yakın açık vermeye başlayan sosyal güvenlik sisteminde yeni bir döneme hazırlanıyor. Yeni dönemde, zamana yayılacak kademeli bir geçiş süresinin sonunda, çalışmaktayken az prim yatıranların emeklilikte az, çok yatıranların ise çok kazanacağı bir sosyal güvenlik sistemini oluşturmak hedefleniyor.
Bu hafta tamamlanacak
TBMM Genel Kurulu'nda bugün görüşülmesine başlanacak Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Yasası Tasarısı ile yeni sosyal güvenlik sisteminin yasalaşma süreci tamamlanacak. SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'nın (ES) tek çatı altında birleşmesini belirlemeye ilişkin yasa Resmi Gazete'de yayımlandığında; görüşülecek tasarı ise 1 Ocak 2007 tarihinde yürürlüğe girecek.
Sosyal güvenlik kurumlarının açıklarını kapatabilmek için bütçeden 2001 yılında 4 milyar YTL, 2002 yılında 6.8 milyar, 2003 yılında 10.8 milyar, 2004 yılında 14.3 milyar, 2005 yılında 22 milyar YTL kaynak aktarılırken, 2006 yılında da 23 milyar YTL aktarılması öngörülüyor. Yeni sistemde devletin sosyal güvenlik sistemine sadece açık oluştuğunda değil, kalıcı olarak katkıda bulunması amaçlanıyor.
Devlet katkısı nasıl?
Buna göre, işçi ve işveren adına emeklilik için ödenen yüzde 20 prime karşılık devlet katkısı yüzde 5, sağlık için ödenen yüzde 12 oranındaki prime karşılık devlet katkısı yüzde 3 olacak.
Diğer bir ifadeyle, sosyal güvenlik sistemi açık versin ya da vermesin, devlet çalışanlar ve işverenler adına ödenen primin dörtte biri oranında sosyal güvenlik sistemine her ay katkıda bulunacak. 2005 yılında çalışanlar ve işverenlerce ödenen toplam primin 38 milyar YTL olduğu hesaba katıldığında, devletin uygulanan sisteme yıllık olarak kalıcı katkısı 9.5 ya da 10 milyar YTL dolayında olabilecek.
Kim, nasıl etkileniyor?
Yeni sistemde işçiler açısından emekli olabilmek için gerekli prim gün sayısı 20 yıla varan süreçte kademeli olarak 7 bin günden 9 bin güne çıkarılarak esnaf ve memurlarla aynı seviyeye getirilirken, halen kadınlar için 58, erkekler için 60 olan emeklilik yaşı da 2036 yılından itibaren kademeli olarak artırılarak 2047 yılında 65 yaşta eşitlenecek.
Emekli aylığı düşecek
Sisteme yeni gireceklerle mevcut çalışanların yeni sistemde geçirecekleri sürelere karşılık hesaplanacak emekli aylığı, mevcut sisteme göre azalacak. Bu arada yeni yasa yürürlüğe girmeden önce emekli olanların aylıkları, bu düşüşten etkilenmeyecek.
Halen 25 yıllık sigortalılık süresi için SSK ve Bağ-Kur'da prime esas kazancın yüzde 65'i oranında, Emekli Sandığı'nda (ES) ise yüzde 75'i oranında emekli aylığı bağlanıyor. Bu oranlar yıllık bazda SSK ve Bağ-Kur'da yüzde 2.6'ya, ES'de ise yüzde 3'e denk geliyor. 25 yılın üzerine çalışılan ilave her yıl için aylık bağlama oranlarında SSK ve Bağ-Kur'da yüzde 1.5, Emekli Sandığı'nda ise yüzde 1 artış yapılıyor.
Memurun aylığı inecek
Yeni sistemde çalışılan her yıl için aylık bağlama oranları 2007-2015 yılları arasında yıllık yüzde 2.5, 2016 yılı sonrasında ise yıllık yüzde 2.0 olarak uygulanacak.
Yeni aylık bağlama oranları en çok memurları olumsuz etkileyecek. Mevcut sistemde memurlar 25 yıllık çalışma sonunda prime esas kazancının yüzde 75'i oranında aylık alabilirken, 2015 yılından sonra işe başlayanların 25 yıllık çalışma sonunda alabileceği emekli aylığı, prime esas kazancının yüzde 50'si oranında olacak. İşçi ve esnafın aylık bağlama oranı da aynı koşullarda yüzde 65'ten yüzde 50'ye düşecek.
Makam tazminatı veya başka adlar altında ek gösterge alan memurların şu an prim kesintisine tabi olmayan kazançlarından yeni sistemde prim kesilecek. Ancak bunların gelirlerinde ani bir düşüş olmaması için hükümet ilk etapta doğacak kaybı ilave maaş artışıyla telafi edecek.
RADİKAL 18.04.2006
