Andonian'ın sahte belgeleri

Aram Andonian adlı bir Osmanlı Ermenisinin kaleme alıp 1920'de Londra'da İngilizcesi, Paris'te Fransızcası ve Boston'da Ermenicesi yayımlanan kitap Talât Paşa ve resmî çevresinin soykırım buyruğu verdiklerini sözde kanıtlarla belgelemekteydi.

84 sayfalık İngilizcesinde 48 ve daha küçük boy 168 sayfalık Fransızcasında 50 sözde belgeye gönderme yapan Andonian, bunların gerçek oldukları izlenimini verme peşinde. Ama onları gerek nereden ve nasıl ele geçirdiğine ilişkin çelişkili savları, gerekse ''belge'' dediklerinde çok sayıda tarih ve sayı yanlışı, anlamlı eksiklik, uyumsuzluk, ayrıca sahte imzalar yazarı çeşitli yönlerden ve üst üste ele veriyor. Örneğin, bunlar Halep'te Naim Bey diye birinden mi sağlandı? Önce, böyle biri var mıydı? Var idiyse, işten çıkarıldı mı? Ne zaman? Önemli belgeler böyle bir küçük görevlide nasıl bulunabilir? Bu kişi bir yerde dediği gibi, alkolik, kumarbaz, para canlısı ve ahlaksız mıydı? Yoksa, gene başka bir yerde dediği gibi, Ermenilere ''insanlık'' için mi yardım ediyordu? Daha önemlisi, ''belgeler'' in asılları nerede? Bunlar zamanında İngiliz ve Fransız yüksek yetkililerine neden gösterilmemişti? Güvenilirliğine ilişkin olarak onların onayı neden alınmamıştı? Yazarın dediği gibi, bu belgeleri yitirmiş de sonra bulamıyor muydu? Bu denli ''önemli kanıt'' nasıl olur da yitip gider? Yoksa, tümünü el becerileri yerinde yandaşlarıyla birlikte kotarmış olduklarından, sahtelikleri hemen göze batacak korkusuyla, onları kendileri bir an önce yok mu etmişlerdi? Andonian'ın kendi bu yayınının bir tarih çalışması ya da akademik bir uğraş değil, bir propaganda kitabı olduğunu çok sonraları açıklamamış mıydı?

Andonian'ın yaptığı yenilmez, yutulmaz yanlışlardan biri koyduğu tarihlerle ilgilidir. Nedeni ''Rumi'' ve ''Miladi'' denen takvimler arasındaki farkları ayıntılarıyla bilmemesidir. İlkinden ikincisine çevirmek için yıllara 584 ve günlere 13 eklemek gerekir. 1900'e değin 12 gün eklenirdi. Şubat 1917 tarihli bir yasa 13 günlük farkı ortadan kaldırdı, ama yıl farkını korudu. Rumi yıl 1 Mart'ta başlardı. 1917'den önce yılbaşı martın ilk günüydü. Ocak ve şubatın yılı ise, 584 artı 1 eklenerek bulunurdu. Miladi yıl Cumhuriyet'ten sonra 1925'te kabul edildi. Bu değişim yönteminin inceliklerinden habersiz olan Andonian belge diye ürettiklerinin üstüne gerçek izlenimini verecek tarihleri yakıştırırken sık, anlamsız, giderek gülünç yanlışlar yaptı. İleri sürdüğü daha ilk belge yürekler acısı bir yanlışla 18 Şubat 1915 diye gösterilmiştir. Oysa, 1916'nın Şubat ayı 29 gün olduğuna göre, görünürdeki bu ufacık fark, doğru tarihi 2 Mart 1916 olarak değiştirmektedir. Bu durumda, yazının içeriği tarihle bağdaşmamakta ve Andonian açısından anlamını yitirmektedir. Amacı Ermeni nüfusuna yer değiştirme olayında peşin bir devlet tasarımının varlığını kanıtlamak idiyse, bir yıl geriye giden bir Rumi tarih kondurmalıydı. Ermeni yazar bu bir yıllık yanlışın bilincinde olsaydı, elindeki uydurma yazının başına 1331 değil, 1330 yılını koyacaktı. Andonian'ın amacına yaraması için bu yer değiştirme buyruğunun çok önceden yazılması gerekirdi, yer değiştirmenin başlamasından çok sonra değil. Daha ilginci, birinci belgeye gönderme yapan ikinci sözde belgede yukardaki tarihi düzelttiği içindir ki, Andonian kendini bir kez daha ele veriyor. Osmanlı görevlileri, hele yüksek düzeylerde, bu denli yanlışlar yapmazlardı.

Mustafa Abdülhalik Bey bir ara Halep Valiliği yapmıştır ama, Andonian bu yöneticinin görevine hangi tarihte başladığını kesin olarak bilmemektedir. İmzasını acemice benzetmeye çalışarak kimi uydurma buyrukların altına adını yerleştirmiştir ama, bunlar içinde o kişinin daha Halep'e atanmadığı ve kente ayak basmadığı tarihler de vardır. Ondan önce orada vali olan Bekir Sami Bey' di; sonrakinin atanma tarihi 10 Ekim 1915'tir. Andonian, Abdülhalik Bey Halep'e daha gitmeden, örneğin on-dokuz gün önce, ona ''belge imzalatmaya'' kalkışmıştır. Bu girişim tarihi aydınlatmak değil, acıklı-komedi uydurmaktır. Osmanlı belgeliğinde o tarihlerde önceki Vali Bekir Sami'nin yazdıkları vardır.