Irak'ta yeni hükümetin kurulmasının ardından uygulamaya giren yeni anayasa, tartışmaları da beraberinde getirdi. Yeni Irak Anayasası'nın federal hükümetin yetkilerini vilayetlere devretmesini düzenleyen 123. maddesinin Irak'ın gerek toprak bütünlüğü gerekse siyasi birliği açısından ciddi anlamda sıkıntı yaratabileceği belirtildi.
Değerlendirmelere göre ''İki tarafın kabulü ile federal hükümet yetkilerini vilayetlere devredebilir veya aksi olabilir. Bu husus yasayla düzenlenir'' yönündeki yeni Irak Anayasası'nın 123. maddesi, Irak'ın parçalanmasına hukuki zemin oluşturabilecek. Anayasanın bu maddesine ilişkin olarak, özellikle Kürtler ve Şiilerin kendi siyasi gündemleriyle yapacakları olası yorum ve bu yorumlara bağlı uygulamalar, Irak'ın siyasi birliğini tehlikeye atacak.
Yeni anayasanın 123. maddesinin öngördüğü gibi bu maddeye atfen çıkarılacak yasalarda, aksine bir düzenleme yapılmadığı takdirde federal yönetim, dışişleri, silahlı kuvvetler, bütçe düzenlemeleri gibi devletin asli görevlerini vilayetlere devredebilecek. Federal hükümetin yetki devri, kendi varlığını da tartışmaya açacak.
Örneğin, anayasanın 123. maddesine dayanarak Bağdat yönetimi, PKK ile mücadele konusundaki güvenlik yetkilerini, Irak'ın kuzeyinde Kürt grupların yönetimindeki vilayetlerden birine devredebilecek. Böylece, PKK ile mücadelede, Türkiye, Kürt grupların temsilcilerini muhatap almak zorunda kalacak.
Yine aynı şekilde, sınır güvenliği, ticaret ve sivil uçuşlar gibi konularda da yapılacak yetki devri ile Türkiye, Erbil'deki bölgesel Kürt yönetimi ile resmi temas kurmak zorunda bırakılacak. Ankara, bu gibi hassas konularda bugüne kadar Bağdat yönetimini muhatap alma yönünde resmi tutumunu sürdürmüştü.Irak'ta Cevad El Maliki başkanlığında kurulan yeni hükümet de yerel yönetimlerin güçlendirilmesi konusunu programına aldı.
Hükümet programının 20. maddesinde ''Oluştuğunda, bölgeler ve il meclislerinin temel rollerinin güçlendirilmesi, il meclisleri için özgür ve dürüst seçimlerin düzenlenmesi, vilayet ve bölgelerin yönetiminin bu meclislere tevdi edilmesi ve merkezi hükümetle olan ilişkilerin anayasa ve bu hususla ilgili yasalarla düzenlenmesi'' istenilmişti.Türkiye, Irak Anayasası yürürlüğe girdikten sonra, ''Uluslararası hukuk gereği anayasadan çıkacak tüm kurum, kuruluş ve sıfatları kabul etmek durumunda olduğu'' yönünde bir tutum belirlemişti.
CUMHURİYET -24 MAYIS 2006 ÇARŞAMBA
Değerlendirmelere göre ''İki tarafın kabulü ile federal hükümet yetkilerini vilayetlere devredebilir veya aksi olabilir. Bu husus yasayla düzenlenir'' yönündeki yeni Irak Anayasası'nın 123. maddesi, Irak'ın parçalanmasına hukuki zemin oluşturabilecek. Anayasanın bu maddesine ilişkin olarak, özellikle Kürtler ve Şiilerin kendi siyasi gündemleriyle yapacakları olası yorum ve bu yorumlara bağlı uygulamalar, Irak'ın siyasi birliğini tehlikeye atacak.
Yeni anayasanın 123. maddesinin öngördüğü gibi bu maddeye atfen çıkarılacak yasalarda, aksine bir düzenleme yapılmadığı takdirde federal yönetim, dışişleri, silahlı kuvvetler, bütçe düzenlemeleri gibi devletin asli görevlerini vilayetlere devredebilecek. Federal hükümetin yetki devri, kendi varlığını da tartışmaya açacak.
Örneğin, anayasanın 123. maddesine dayanarak Bağdat yönetimi, PKK ile mücadele konusundaki güvenlik yetkilerini, Irak'ın kuzeyinde Kürt grupların yönetimindeki vilayetlerden birine devredebilecek. Böylece, PKK ile mücadelede, Türkiye, Kürt grupların temsilcilerini muhatap almak zorunda kalacak.
Yine aynı şekilde, sınır güvenliği, ticaret ve sivil uçuşlar gibi konularda da yapılacak yetki devri ile Türkiye, Erbil'deki bölgesel Kürt yönetimi ile resmi temas kurmak zorunda bırakılacak. Ankara, bu gibi hassas konularda bugüne kadar Bağdat yönetimini muhatap alma yönünde resmi tutumunu sürdürmüştü.Irak'ta Cevad El Maliki başkanlığında kurulan yeni hükümet de yerel yönetimlerin güçlendirilmesi konusunu programına aldı.
Hükümet programının 20. maddesinde ''Oluştuğunda, bölgeler ve il meclislerinin temel rollerinin güçlendirilmesi, il meclisleri için özgür ve dürüst seçimlerin düzenlenmesi, vilayet ve bölgelerin yönetiminin bu meclislere tevdi edilmesi ve merkezi hükümetle olan ilişkilerin anayasa ve bu hususla ilgili yasalarla düzenlenmesi'' istenilmişti.Türkiye, Irak Anayasası yürürlüğe girdikten sonra, ''Uluslararası hukuk gereği anayasadan çıkacak tüm kurum, kuruluş ve sıfatları kabul etmek durumunda olduğu'' yönünde bir tutum belirlemişti.
CUMHURİYET -24 MAYIS 2006 ÇARŞAMBA
