Türkiye'nin, Karadeniz'deki terör, insan ve uyuşturucu kaçakçılığı gibi asimetrik tehditlere karşı başlattığı "Uyum Harekâtı" na Rusya Federasyonu'nun da katılmasının ardından, Romanya'nın da bu konuda siyasi irade beyanı ortaya koyması, soru işaretlerini de beraberinde getirdi.
Bir süredir ABD ile özellikle Karadeniz konusunda yakın işbirliği içinde olan Romanya'nın Uyum Harekâtı'na katılması, ABD'nin Romanya üzerinden Karadeniz'e girebileceği yorumlarını ortaya çıkardı. Karadeniz'de ortaya çıkabilecek asimetrik riskleri caydırmak ve önlemek amacıyla Türk Deniz Kuvvetleri tarafından 1 Mart 2004'ten bu yana yürütülen Karadeniz Uyumu Harekâtı'na Rusya da resmen dahil oldu. Konuya ilişkin anlaşma, Müsteşar Yardımcısı Büyükelçi Rafet Akgünay ile Rusya Büyükelçiliği Geçici Maslahatgüzarı Elbrus Kargiyev arasında 27 Aralık'ta gerçekleştirilen nota teatisiyle yürürlüğe girdi. Ancak bunun ardından yapılan açıklamada, Ukrayna'nın da harekâta girmesine ilişkin çalışmaların sürdüğü, Romanya'nın ise 'Uyum Harekâtı'na katılmak için "siyasi irade beyanı" yaptığı belirtildi. Romanya'nın beyanı, Bükreş'in Washington ile yakın ilişki içinde olması, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nde akit devlet olarak yer alması nedeniyle soru işaretleri yarattı.
ABD'nin, Romanya ile vardığı anlaşma çerçevesinde, Köstence'de bir deniz üssü edinmeyi planlaması, ABD gemilerinin Karadeniz'de nasıl varlık göstereceği tartışmalarını da beraberinde getirdi. Türkiye'nin üzerinde büyük hassasiyet gösterdiği Montrö Sözleşmesi, Karadeniz'e kıyıdaş olmayan devletlerin savaş gemilerine hem büyüklük hem de seyir süresi açısından önemli kısıtlamalar getiriyor.
Fesih hakkına sahip
Montrö'ye göre barış zamanında Karadeniz'e açılacak kıyıdaş olmayan ülkelerin gemilerinin tonajı 30 bin tonu aşamadığı gibi, Karadeniz'de kalış süreleri de 21 günü aşamıyor. Montrö'yü feshetme hakkına sahip olan Romanya'nın ABD'ye Köstence'de üs vermesi, Karadeniz'de sıkıntılı bir süreci beraberinde getirecek. Romanya'nın Uyum Harekâtı'na katılması durumunda, ABD ile Karadeniz konusunda nasıl bir işbirliğine gideceği ise henüz bilinmiyor. Türkiye, daha önce ABD'nin, Montrö Anlaşması dışına çıkarak NATO aracılığı ile Karadeniz'de varlık gösterme arayışına, Türkiye'nin ulusal harekâtı olan Karadeniz Uyum Harekâtı'nı gerekçe gösterip "NATO'ya gerek yok. Türkiye bir NATO üyesi olarak kendi ulusal harekâtı ile gerekli önlemleri almaktadır" diyerek onay vermemişti. Türkiye, Karadeniz Uyum Harekâtı'nda elde ettiği bilgileri NATO'ya da aktarıyor. Karadeniz konusu 2 Mart 2006'da ABD'nin Akdeniz'de terorizm ve suçla mücadele kapsamında faaliyet gösteren NATO Aktif Çaba Operasyonu'nun (Operation Active Endeavor) görev alanını Karadeniz'e de genişletmek istemesi ve Ankara ile Moskova'nın buna karşı çıkmasıyla gündeme taşınmıştı.
CUMHURİYET - 30 ARALIK 2006 CUMARTESİ
