Hükümeti, yeni sosyal güvelik sistemine geçişi ertelemek zorunda bırakan Anayasa Mahkemesi'nin, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun bazı hükümlerinin iptaline ilişkin karar gerekçeleri yayımlandı.
Memurların sosyal güvenlik düzenlemelerinin ayrı kanunla yapılmasına hükmeden Yüksek Mahkeme, bunu, "Aynı hukuksal durumların aynı, ayrı hukuksal durumların farklı kurallara bağlı tutulması Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesini zedelemez" diye gerekçelendirdi. Mahkeme, eşitliğin ise 'koşut' düzenlemelerle sağlanabileceği görüşünü savundu. İşçinin emeklilik yaşı ve primini yükselten düzenlemelerin ise, "sosyal güvenlik hakkını ortadan kadırmayacağı" savunuldu.
Eşitliğin anlamı
Yüksek Mahkeme'nin oyçokluğuyla aldığı karar Resmi Gazete'nin dünkü mükerrer sayısında yayımlandı. Emeklilik düzenlemelerine ilişkin hükümleri memurlar yönünden iptal eden Mahkeme gerekçeli kararında, sosyal güvenlikten yararlanacakların hukuksal konumları gözetilerek, aynı statüde bulunmayanların bu statülerinin gerekli kıldığı kurallara bağlı tutulmalarının Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen 'Kanun önünde eşitlik ilkesi'nin doğal sonucu olduğu vurgulandı. Bu ilkenin hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusu olduğuna dikkat çekilerek, eşitlik ilkesinin amacının aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak olduğu ifade edildi. Kararda, yasa önünde eşitliğin, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmeyeceği ifade edildi.
Memur ve işçilerin farklı sosyal güvenlik düzenlemelerine tabi olabileceği, durumlarındaki özelliklerin kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kural ve uygulamalar gerektirebileceği vurgulanarak şu değerlendirme yapıldı: "Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Kimilerinin hukuksal konularından kaynaklı değişik kurallara bağlı tutulmaları, diğer çalışanlardan ayrıcalıklı duruma gelmeleri anlamına gelmez."
Nasıl düzeltilebilir?
Yüksek Mahkeme, işçi-memur arasındaki farklı düzenlemeyi bu gerekçeyle eşitlik ilkesine aykırı bulmazken, ille de eşitlik sağlamak için koşut yani paralel düzenlemeler getirilebileceğini de şöyle vurguladı: "İşlerinin özelliği nedeniyle aynı kurala bağlı tutulamayanlar için koşut düzenlemeler getirilerek ekonomik ve mali hakta eşitlik sağlanabilir."
Memur statüsü ile emekli statüsü arasında organik bağ bulunduğu, memur statüsündeki değişikliklerin doğal olarak emekli statüsünde de etkisini gösterdiğine işaret edilen kararda, bu nedenle memurun sosyal güvenlik haklarından biri olarak emekliliğinde Anayasa'nın 128. maddesinde belirtilen memurların ve diğer kamu görevlilerinin 'diğer özlük işleri' kapsamında aynı yasal güvencede olduğu vurgulandı.
Takdir yasa koyucunun
Kararda, kamu görevlileri için statülerine, görevin gereklerine uygun emeklileri için de önceki statüleriyle uyumlu, ayrı yasal düzenleme yapılmasını gerekli kıldığı vurgulandı, ancak takdirin yasa koyucuda olduğu da şöyle vurgulandı: "Ancak düzenlemenin aynı hukuksal konumda bulunmayanların bu özelliklerini ve farklılıklarını yansıtmak koşuluyla aynı veya başka bir yasa içinde yapılması hususu kuşkusuz yasa koyucunun takdiri içindedir."
Ayrıca, yasa koyucunun memurlara ödenecek emekli maaşı ile diğer çalışanlara ödenecek yaşlılık aylığının hesaplanmasında, bunların benzerliklerini ve farklılığını dikkate alarak aktüeryal dengeleri bozmadan düzenlemeler yapması olanağı bulunduğu vurgulandı.
Kararda, diğer sigortalılar için kademeli yaş ve prim yüksetilmesiyle ilgili düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olmadığı belirtilerek, "Kuralın 1 Ocak 2007'den itibaren ilk kez sigortalı olacaklar için uygulanacak olması, ne zaman emekli olunacağının öngörülebilmesi ve 1 Ocak 2036'dan başlayarak kademelendirilmesininin adil ve makul olmadığından söz edilemez."
