Milyonlarca insanın yaşadığı İstanbul'da bir günde ortaya çıkan yaklaşık 13 bin ton katı atık, çeşitli yöntemlerle bertaraf ediliyor. Ancak 23 ton tıbbi atık haricinde hiçbir tehlikeli atık türü yok edilmiyor.
Endüstriyel atıklara ait verilere bile sahip olmayan İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), Tuzla'daki zehirli varil skandalının ardından tehlikeli atıklar için "Entegre Katı Atık Bertaraf Tesisi" kurma çalışmalarına başladı. Ancak nüfus artışına paralel olarak çöp üretimi de artan İstanbul'da, her türlü atığın bilimsel standartlarda toplanması, taşınması, depolanması, ayrıştırılması ve geri kazanımının sağlanması ise yıllar alacak gibi görünüyor.
'VAHŞİ DEPOLAMA' SÜRÜYOR
Dünyada katı atıklar, depolama dışında yakma, gazifikasyon ve proliz gibi çeşitli yöntemlerle bertaraf ediliyor. Ancak bu yöntemlerin ton başına maliyeti 80 doları bulduğu için Türkiye'de uygulanamıyor. İstanbul'da çöpler yıllarca "vahşi depolama" olarak bilinen yöntemle kontrolsüzce Ümraniye, Halkalı ve Kemerburgaz'a döküldü. Hatta 1993'te Ümraniye'deki Hekimbaşı çöplüğü patlamış 27 kişinin hayatına mal olmuştu. Hâlâ birçok belde belediyesinin vahşi depolamayı sürdürdüğü İstanbul'da, 1995'te düzenli depolama yöntemine geçildi.
Kentte çöp işi İBB Çevre Koruma ve Atık Maddeleri Değerlendirme Sanayi ve Ticaret AŞ (İSTAÇ) ile Katı Atık Yönetim Müdürlüğü'nce 218 kişi ve 147 araçla yürütülüyor. Kentte Avrupa Yakası'nda Yenibosna, Şişli/Baruthane, Halkalı; Anadolu Yakası'nda da Hekimbaşı, Tuzla/Aydınlı ve Küçükbakkalköy olmak üzere 6 adet çöp aktarma merkezi bulunuyor.
İlçe belediyeleri sokaklardan topladıklara çöpleri, bu aktarma istasyonlarına getiriyor. Normal çöp araçlarının 4 katı büyüklüğündeki silolar ile taşınan atıklar, Göktürk/Odayeri ve Kömürcüoda'daki Katı Atık Düzenli Depolama Sahaları'na gönderilerek buralarda depolanıyor. Ancak günlük 4 bin ton kapasitesi olan Kömürcüoda tesisinin 15 yıllık; günlük 9 bin ton kapasitesi olan Odayeri tesisinin ise sadece 4 yıllık ömrü kaldı. İBB, Çevre ve Orman Bakanlığı'ndan depolama sahası açmak için yeni yer talebinde bulundu. İstanbul'da toplanan çöpün yüzde 53.3'ünü organik madde (bitki atığı, yiyecek) oluşturuyor. Kentte çıkan evsel ve tıbbi atıkların, çeşitli yöntemlerle geri dönüşümü de sağlanıyor. 1995'te kapatılan Kemerburgaz Vahşi Depolama Sahası'nda yaklaşık 5.7 milyon m 3 katı atık olduğu tahmin ediliyor.
ÇÖPÜN GERİ DÖNÜŞÜMÜ: KOMPOST VE ELEKTRİK
İBB, 2002'den bu yana burada elektrik enerjisi üretiyor. 2003'te 7.436.720 kw, 2004'te 5.938.600 kw, 2005'te 4.377.590kw ve geçen yılın temmuz ayı da dahil 2.024.820 kw elektrik enerjisi üretildi.
Kentte her gün ortaya çıkan 23 ton tıbbi atık ise Odayeri/Göktürk'te 1995'te kurulan Tıbbi Atık Yakma Tesisi'nde yakılıyor. Burada tıbbi atık bertarafı yapılırken aynı zamanda elektrik enerjisi de üretiliyor. Yaklaşık 0.5mw kapasiteli türbin jeneratör yardımı ile üretilen enerji hem tesis bünyesinde hem de çevredeki idari binalarda kullanılması yoluyla bu atıkların geri kazanımı sağlanıyor.
İstanbul'un katı atıklarının bir başka geri dönüşüm şekli de kompost (katı atık içindeki organik maddelerin bazı işlemlere tabi tutulmasıyla oluşan, toprağı ıslah edici özelliği olan gübre benzeri malzeme) üretimiyle gerçekleştiriliyor. Dünyanın 2., Avrupa'nın en büyük tesisi olan "İstanbul Kompost ve Geri Kazanım Tesisi" nde katı atıkların işlenmesi sonucu üretilen günlük ortalama 60 ton kompost, kentteki park ve bahçelerde kullanılıyor.
MADDİ BOYUTU
Günümüzde çöp, toplanması, taşınması, depolanması, ayrıştırılması işlemleri nedeniyle yerel yönetimlere ciddi maliyet yaratmakla birlikte, geri kazanımı ve dönüşümü olduğu takdirde kaynak da sağlayabiliyor. İBB, 2005'te bu çöp işlemleri için 106 milyon 141 bin 597 YTL harcadı. Çöpten üretilen elektrik enerjisinden elde edilen yıllık gelir ise 1 milyon YTL'de kaldı. İstanbul'da çöpün maddi getirisinin artırılması için de çalışmalar sürüyor. Kentteki katı atık düzenli depolama sahalarında oluşan biyogazdan enerji üretecek bir tesisin kurulmasına eylül ayında başlanacak. Burada saatte 40-50 mw elektrik enerjisi üretimi yapılması öngörülüyor ki bu rakam da 250 bin konutun elektrik tüketimine denk düşüyor.
YENİ TEHDİT: ELEKTRONİK ÇÖP
Katı, tıbbi ve kimyasal atıkların dışında çevreyi tehdit eden bir tür daha var; elektronik çöp. Uzmanlara göre dünyada yılda 20-50 milyon ton elektronik çöp doğaya karışıyor. E-çöpler daha çok gelişmekte olan ülkelere gönderiliyor. AB de hızla artan e-çöp konusunda bir tasarı hazırladı. Tasarı, zararlı maddelerin kullanımlarının kısıtlanmasını hedefliyor.
CUMHURİYET -1 ŞUBAT 2007 PERŞEMBE
'VAHŞİ DEPOLAMA' SÜRÜYOR
Dünyada katı atıklar, depolama dışında yakma, gazifikasyon ve proliz gibi çeşitli yöntemlerle bertaraf ediliyor. Ancak bu yöntemlerin ton başına maliyeti 80 doları bulduğu için Türkiye'de uygulanamıyor. İstanbul'da çöpler yıllarca "vahşi depolama" olarak bilinen yöntemle kontrolsüzce Ümraniye, Halkalı ve Kemerburgaz'a döküldü. Hatta 1993'te Ümraniye'deki Hekimbaşı çöplüğü patlamış 27 kişinin hayatına mal olmuştu. Hâlâ birçok belde belediyesinin vahşi depolamayı sürdürdüğü İstanbul'da, 1995'te düzenli depolama yöntemine geçildi.
Kentte çöp işi İBB Çevre Koruma ve Atık Maddeleri Değerlendirme Sanayi ve Ticaret AŞ (İSTAÇ) ile Katı Atık Yönetim Müdürlüğü'nce 218 kişi ve 147 araçla yürütülüyor. Kentte Avrupa Yakası'nda Yenibosna, Şişli/Baruthane, Halkalı; Anadolu Yakası'nda da Hekimbaşı, Tuzla/Aydınlı ve Küçükbakkalköy olmak üzere 6 adet çöp aktarma merkezi bulunuyor.
İlçe belediyeleri sokaklardan topladıklara çöpleri, bu aktarma istasyonlarına getiriyor. Normal çöp araçlarının 4 katı büyüklüğündeki silolar ile taşınan atıklar, Göktürk/Odayeri ve Kömürcüoda'daki Katı Atık Düzenli Depolama Sahaları'na gönderilerek buralarda depolanıyor. Ancak günlük 4 bin ton kapasitesi olan Kömürcüoda tesisinin 15 yıllık; günlük 9 bin ton kapasitesi olan Odayeri tesisinin ise sadece 4 yıllık ömrü kaldı. İBB, Çevre ve Orman Bakanlığı'ndan depolama sahası açmak için yeni yer talebinde bulundu. İstanbul'da toplanan çöpün yüzde 53.3'ünü organik madde (bitki atığı, yiyecek) oluşturuyor. Kentte çıkan evsel ve tıbbi atıkların, çeşitli yöntemlerle geri dönüşümü de sağlanıyor. 1995'te kapatılan Kemerburgaz Vahşi Depolama Sahası'nda yaklaşık 5.7 milyon m 3 katı atık olduğu tahmin ediliyor.
ÇÖPÜN GERİ DÖNÜŞÜMÜ: KOMPOST VE ELEKTRİK
İBB, 2002'den bu yana burada elektrik enerjisi üretiyor. 2003'te 7.436.720 kw, 2004'te 5.938.600 kw, 2005'te 4.377.590kw ve geçen yılın temmuz ayı da dahil 2.024.820 kw elektrik enerjisi üretildi.
Kentte her gün ortaya çıkan 23 ton tıbbi atık ise Odayeri/Göktürk'te 1995'te kurulan Tıbbi Atık Yakma Tesisi'nde yakılıyor. Burada tıbbi atık bertarafı yapılırken aynı zamanda elektrik enerjisi de üretiliyor. Yaklaşık 0.5mw kapasiteli türbin jeneratör yardımı ile üretilen enerji hem tesis bünyesinde hem de çevredeki idari binalarda kullanılması yoluyla bu atıkların geri kazanımı sağlanıyor.
İstanbul'un katı atıklarının bir başka geri dönüşüm şekli de kompost (katı atık içindeki organik maddelerin bazı işlemlere tabi tutulmasıyla oluşan, toprağı ıslah edici özelliği olan gübre benzeri malzeme) üretimiyle gerçekleştiriliyor. Dünyanın 2., Avrupa'nın en büyük tesisi olan "İstanbul Kompost ve Geri Kazanım Tesisi" nde katı atıkların işlenmesi sonucu üretilen günlük ortalama 60 ton kompost, kentteki park ve bahçelerde kullanılıyor.
MADDİ BOYUTU
Günümüzde çöp, toplanması, taşınması, depolanması, ayrıştırılması işlemleri nedeniyle yerel yönetimlere ciddi maliyet yaratmakla birlikte, geri kazanımı ve dönüşümü olduğu takdirde kaynak da sağlayabiliyor. İBB, 2005'te bu çöp işlemleri için 106 milyon 141 bin 597 YTL harcadı. Çöpten üretilen elektrik enerjisinden elde edilen yıllık gelir ise 1 milyon YTL'de kaldı. İstanbul'da çöpün maddi getirisinin artırılması için de çalışmalar sürüyor. Kentteki katı atık düzenli depolama sahalarında oluşan biyogazdan enerji üretecek bir tesisin kurulmasına eylül ayında başlanacak. Burada saatte 40-50 mw elektrik enerjisi üretimi yapılması öngörülüyor ki bu rakam da 250 bin konutun elektrik tüketimine denk düşüyor.
YENİ TEHDİT: ELEKTRONİK ÇÖP
Katı, tıbbi ve kimyasal atıkların dışında çevreyi tehdit eden bir tür daha var; elektronik çöp. Uzmanlara göre dünyada yılda 20-50 milyon ton elektronik çöp doğaya karışıyor. E-çöpler daha çok gelişmekte olan ülkelere gönderiliyor. AB de hızla artan e-çöp konusunda bir tasarı hazırladı. Tasarı, zararlı maddelerin kullanımlarının kısıtlanmasını hedefliyor.
CUMHURİYET -1 ŞUBAT 2007 PERŞEMBE
