Hazar denizine kıyısı olan ülkelerin devlet başkanları zirvesi İran'ın başkenti Tahran'da başladı.Gündemde Hazar'ın paylaşılamayan petrol ve doğalgaz rezervleri var.
İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i, zirvenin yapıldığı Sadabad Sarayı'nda resmi törenle karşıladı.Zirvenin ilkinin 2002'de Aşkabat'ta yapıldığını hatırlatan Ahmedinecad, bu süre içinde bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerin ilerlediğini, Hazar denizi konusunda ciddi görüşmeler yapıldığını ve birçok konu üzerinde anlaşmaya varıldığını belirtti.Hazar denizi bölgesinin 250 milyon nüfusu bulunduğunu, önemli kaynak ve imkanlara sahip olduğunu kaydeden Ahmedinecad, "Hazar denizinde sadece bölge ülkelerinin ticari ve askeri gücü bulunmalı" dedi.İran lideri, Hazar denizindeki enerji kaynaklarından bölge ülkelerinin işbirliği yaparak yararlanmalarının da bütün ülkeler için önemli olduğunu kaydetti.
Beş ülke anlaşma arayacak
Beş ülke, yeraltı zenginliklerinin ne kadarının kime ait olduğu konusunda nihai anlaşmaya varmaya çalışacak.Hazar Denizi dünyanın en büyük üçüncü petrol ve doğalgaz deposu.Bölgede kanıtlanmış 15-29 milyar varil petrol var. Tahminler, bölgenin toplam potansiyelinin 100-200 milyar varil arasında olduğu yönünde.Amerikan tahminlerine göre, bölgedeki petrolün toplam değeri 12 trilyon dolar.Hazar havzasının kanıtlanmış 56 trilyon metreküp doğalgaz rezervi var.Potansiyelin ise 100 trilyon metreküp civarında olduğu tahmin ediliyor. Rusya, Azerbaycan, İran, Kazakistan ve Türkmenistan Hazar Denizi'nin nihai statüsü üzerinde hala anlaşamadı.
İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i, zirvenin yapıldığı Sadabad Sarayı'nda resmi törenle karşıladı.Zirvenin ilkinin 2002'de Aşkabat'ta yapıldığını hatırlatan Ahmedinecad, bu süre içinde bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerin ilerlediğini, Hazar denizi konusunda ciddi görüşmeler yapıldığını ve birçok konu üzerinde anlaşmaya varıldığını belirtti.Hazar denizi bölgesinin 250 milyon nüfusu bulunduğunu, önemli kaynak ve imkanlara sahip olduğunu kaydeden Ahmedinecad, "Hazar denizinde sadece bölge ülkelerinin ticari ve askeri gücü bulunmalı" dedi.İran lideri, Hazar denizindeki enerji kaynaklarından bölge ülkelerinin işbirliği yaparak yararlanmalarının da bütün ülkeler için önemli olduğunu kaydetti.
Beş ülke anlaşma arayacak
Beş ülke, yeraltı zenginliklerinin ne kadarının kime ait olduğu konusunda nihai anlaşmaya varmaya çalışacak.Hazar Denizi dünyanın en büyük üçüncü petrol ve doğalgaz deposu.Bölgede kanıtlanmış 15-29 milyar varil petrol var. Tahminler, bölgenin toplam potansiyelinin 100-200 milyar varil arasında olduğu yönünde.Amerikan tahminlerine göre, bölgedeki petrolün toplam değeri 12 trilyon dolar.Hazar havzasının kanıtlanmış 56 trilyon metreküp doğalgaz rezervi var.Potansiyelin ise 100 trilyon metreküp civarında olduğu tahmin ediliyor. Rusya, Azerbaycan, İran, Kazakistan ve Türkmenistan Hazar Denizi'nin nihai statüsü üzerinde hala anlaşamadı.
Kritik soru: "Petrol ve doğalgazın ne kadarı kime ait?"
Anlaşmazlık SSCB'nin 1991'de dağılmasıyla başladı. O zamana kadar İran ve SSCB, eşit haklara sahipti. Ama üç yeni ülke doğunca, ortalık karıştı. İran eşit paylaşımda ısrarlı.
Rusya, Azerbaycan ve Kazakistan ise petrol ve doğalgazın paylaşımı konusunda "kıyı uzunluğu"nun temel alınmasını istiyor.Bu durumda İran'ın payı azalacak. İran ve Azerbaycan, kıta sahanlığı konusunda da anlaşamıyor.Rusya, Kazakistan ve Azerbaycan geçmiş yıllarda ikili anlaşmalar imzalayarak Hazar Denizi'nin yüzde 64'ü aralarında paylaştı. İran ise bu anlaşmayı tanımıyor.Beş ülke son olarak 2002'de bir araya gelmiş ama anlaşmazlıkları giderememişti. ABD ve Avrupa Hazar'ın statüsünün belirlenememesinden rahatsız.Avrupa, Hazar'ın altından geçecek boru hatlarıyla petrol ve doğalgazı Rusya'yı by-pass ederek Azerbaycan üzerinden almak istiyor. Moskova buna karşı çıkıyor.Rusya Hazar'ın statüsü konusunda anlaşma sağlanamaması durumunda Azerbaycan'ın ABD'nin daha fazla etkisine girmesinden de endişe ediyor.
Anlaşmazlık SSCB'nin 1991'de dağılmasıyla başladı. O zamana kadar İran ve SSCB, eşit haklara sahipti. Ama üç yeni ülke doğunca, ortalık karıştı. İran eşit paylaşımda ısrarlı.
Rusya, Azerbaycan ve Kazakistan ise petrol ve doğalgazın paylaşımı konusunda "kıyı uzunluğu"nun temel alınmasını istiyor.Bu durumda İran'ın payı azalacak. İran ve Azerbaycan, kıta sahanlığı konusunda da anlaşamıyor.Rusya, Kazakistan ve Azerbaycan geçmiş yıllarda ikili anlaşmalar imzalayarak Hazar Denizi'nin yüzde 64'ü aralarında paylaştı. İran ise bu anlaşmayı tanımıyor.Beş ülke son olarak 2002'de bir araya gelmiş ama anlaşmazlıkları giderememişti. ABD ve Avrupa Hazar'ın statüsünün belirlenememesinden rahatsız.Avrupa, Hazar'ın altından geçecek boru hatlarıyla petrol ve doğalgazı Rusya'yı by-pass ederek Azerbaycan üzerinden almak istiyor. Moskova buna karşı çıkıyor.Rusya Hazar'ın statüsü konusunda anlaşma sağlanamaması durumunda Azerbaycan'ın ABD'nin daha fazla etkisine girmesinden de endişe ediyor.
CNN TURK - 16 EKİM 2007 SALI
