Dinsiz ilim kör, ilimsiz din de topaldır

Büyük bir zat: “Hocama hâfızamın zayıflığı hususunu şikâyette bulundum. Günahları ve Allah’a sevimsiz gelen şeyleri terk etmem hususunda bana tavsiyelerde bulundu ve şöyle dedi: ‘İlim Allah’ın bir nurudur. Allah’ın nuru da O’na sevimsiz gelen işler yapan günahkârlara ulaşmaz.’” İnsanı Allah’tan uzaklaştıran ilim fayda değil zarar getirir. Her Müslüman’ın Allah’a karşı olan vazifelerinde, hangi ibadeti nasıl yapabileceğine yönelik ilmi öğrenmeye çalışması farzdır. Bu ilmin insanı Allah’a yaklaştırıcı olması gerekmektedir. Bu itibarla, Hz. Ali; “Belimi kıran iki kişi olmuştur: 1– Şerefinin ayaklar altına alınmasına göz yuman, hayâ perdesi yırtılmış utanmaz alim... 2– Allah’a ibadet u taatle yaklaşıp kullukta bulunan câhil kişi...” buyururken bu gerçeği ifade etmiştir. “Allahım! fayda getirmeyen ilimden.... Sana sığınırım” hadisinden anladığımız da budur. “Kimin ilmi artar da zühdü artmazsa, onun sadece Allah’tan uzaklaşması artmış demektir” hadisi de bize ilim–takvâ dengesini ikaz etmektedir. Eğer öğrenilen şey, insanı Allah’a ibadetten alıkoyarsa, alıkoyduğu şeyler nafile ibadetler bile olsa o ilim bereket getirmez. Zira her öğrenilen şey ilim değil, insanın ayağının kayması için birer vesîle bile olabilir. Kişi eğer nelerin ilim olup olmadığını öğrenmek isterse, öğrendiklerinin kendindeki etkilerine bakarak karar verebilir. Tabiî ki bu ifade ettiklerimiz, âlet ve fen ilimleri ve genel kültür için mevzu bahis olmayabilir. İmam Malik (ra) gerçek ilmin kalplerde huzur meydana getirecek bir özelliği olduğunu şöyle ifade etmiştir: “İlim, her öğrenilen şeyin başkalarına aktarılması ve bolca rivayet edilmesi değil o, Allah’ın kalblere koyduğu bir nurdur.” Şu da unutulmaması gerekir ki; aklı ve ilmin yüce değerini bir koz gibi kullanıp dînî değerleri bunlara feda eden bir anlayış ne kadar yanlışsa, müspet ilimlere uzak durup bunların fayda getirmeyeceğini iddia etmek de o kadar yanlıştır. İlim; insanı gerçek değerlerine yükselttiği ve mutluluğa götürdüğü ölçüde faydalıdır. “Dinsiz ilim kör, ilimsiz din de topaldır.” ZAMAN