Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi Cern tarafından gerçekleştirilen yüzyılın deneyi başladı.
İsviçre - Fransa sınırında kurulan Büyük Hadron Çarpıştırıcısında, düğmeye basıldı. İlk proton demeti 27 kilometrelik tünele gönderildi.
Bir saç teli büyüklüğündeki proton demeti, yerin 100 metre altındaki tünelde saat yönünde dönmeye başladı. Protonlar, tünelde, saniyede 11 bin kez dönebilecek kadar hızlanacak. Bir sorun çıkmaması halinde, tünele ters yönden ikinci proton demeti gönderilecek.
Önümüzdeki haftalarda hızı artırmak için sık aralıklarla aynı anda her iki yöne proton gönderme işlemi devam edecek. İlk çarpışmaların gelecek ay gerçekleştirilmesi planlanıyor. Işık hızına yakın bir hızla tam kapasite çarpışmalara ise muhtemelen bir yıl sonra geçilecek.
Amaç ise 14 milyar yıl önce evrenin meydana geldiği Big Bang/Büyük Patlama'dan mikrosaniyeler sonraki ortamı yeniden oluşturmak. Bazı bilimadamları, çarpışmaların dünyayı bile içine çekebilecek karadeliklere yol açacağını ileri sürüyor. Bu bilimadamlarının deneyi durdurmak için açtıkları dava, geçen ay Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde reddedilmişti.
Ancak aralarında tanınmış İngiliz bilimadamı Stephen Hawking'in de olduğu grup, bu deneyin en büyük riskinin çarpışmaların kontrolden çıkması olduğunu, bunun sonucunun da tünelin çökmesinden başka birşey olmayacağını savunuyor.
Aralarında Türklerin de bulunduğu 5 binden fazla fizikçi ve mühendisin yaklaşık 20 yıldır üzerinde çalıştığı projede düğmeye, ekonomik ve teknik sıkıntılar yüzünden iki yıl gecikmeyle basıldı. Projeye gözlemci olarak katılan Amerika Birleşik Devletleri ile Japonya, büyük maddi katkı sağladı. Türkiye de Cern'e gözlemci üye.
TRT - 10 EYLÜL 2008 ÇARŞAMBA
