Osmanlı’da vakıflar...

Edinilen bilgiye göre, bugün çok sık tartışılan yerinden yönetimle birlikte yerinden hizmet ilkesi, Anadolu’da Selçuklular döneminde hayat bulmaya başladı. Fethettikleri her yere o bölgenin kalkınması ve yerel hizmetlerin yürümesi için gelirleri zengin halk tarafından karşılanan mahalli vakıflar kuran Selçuklu ve Osmanlı Devleti, sayıları 42 bine yaklaşan vakıflarla sadece halkın sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını düşünmeyip, doğa, çevre ve yaban hayatına da ne kadar değer verdiklerini gösterdi. Bu vakıflar, doğa dengesinin ve canlıların korunmasında tarihte hiçbir medeniyette görülmeyen hizmetlere imza attı. Hasta leylekleri tedavi eden, kışın göç edemeyen kuşlara yem vererek açlıktan ve ölümden koruyan vakıflar, bu alanda da hizmette sınır tanımadı. Öyle ki, Konya’nın Ereğli İlçesi’nde kar yağdığında aç kalan kurtlar düşünülerek, yiyecek desteğinde bulunulması için bile vakıf kurulduğu belirlendi. Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mikail Bayram, Selçuklular ve Osmanlılar’da insanlar kadar diğer canlılara da değer verildiğini söyledi. GÜVERCİNE YUVA DEĞİL, EV YAPTILAR O dönemde, göçebe topluluklarda kurulan bir bey çadırının, üzerine güvercin yuva yaptığı için yavrularını büyütene kadar sökülmediğinin bilindiğini dile getiren Bayram, Selçuklu Sultanı Melik Şah’ın İsfahan’da yaptırdığı güvercinevinin halen ayakta olduğunu kaydetti. Bayram, küçük bir apartman büyüklüğündeki güvercinevinin yüzlerce kuşu barındıracak şekilde inşa edildiğini belirterek, ‘’Burada güvercinler, sağlanan kaynakla besleniyor ve korunuyordu. Ayrıca biriken güvercinin gübresi de çeşitli alanlarda kullanılıyordu’’ dedi. Bayram, birçok İslâm ülkesinde çeşitli amaçlarla vakıfların kurulduğunu, ancak bunlar içinde Türk vakıflarının daha geniş kapsamlı ve çevreci olması ile ayrıldığını belirterek, “Atalarımız, detaylara inmek suretiyle vakıf anlayışında yeni bir çığır açmışlardır’’ diye konuştu. İŞ GÖREMEYEN DEVELERE YARDIM ELİ Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yusuf Küçükdağ ise 18. Yüzyıl’da Konya’da faaliyet gösteren bir vakfın, uzun yıllar hizmet verdikten sonra hastalık ve yaşlanma sonucu iş göremez duruma geldiği için terk edilen develere sahip çıktığını söyledi. Hasta develerin baytarlar tarafından, bu vakfın kurduğu tesiste tedavi edildiğini ve ömrünün sonuna kadar bakıldığını anlatan Küçükdağ, vakıf anlayışının muhtaç duruma düşen develere kadar hizmet ağını genişletmesinin çok köklü bir medeniyetin eşsiz hümanizm anlayışını ortaya koyduğunu kaydetti. Selçuklu Sultanı I. Alaaddin Keykubat döneminde inşa edilen Konya Darüşşifası’nda hastaların parasız bakımının yapıldığını ve ilaçlarının verildiğini ifade eden Küçükdağ, bitişiğinde kurulan merkezde de akıl hastalarının ruh tedavilerinin gerçekleştirildiğini kaydetti. Prof. Dr. Küçükdağ, vakıfların bugüne kadar ayakta kalabilen çok sayıda mimari eserin inşa edilmesini ve Anadolu’nun gelişmesini sağladığını sözlerine ekledi. Vakit 16.05.2003