Bilinçsiz spor ölüm nedeni

Sporun sağlıklı yaşamla aynı anlama geldiği, yaşlı ya da genç herkesin sağlıklı bir hayat sürebilmek için spor yapması gerektiği hep söylenir. Elbette bunda gerçeklik payı da vardır. Spor yapanların çeşitli hastalıklara karşı daha az risk taşıdıkları bilinir. Ancak geçen günlerde tam da maçın ortasında kalp krizi geçirerek ölen Benfica'lı futbolcu Fehar ve geçen yıl yine kalp krizinden ölen Kamerunlu Foe bu inancı fena halde sarsıyor. Genç sporcuların maç ortasında ölümleri soru işaretlerine yol açıyor. Spor hekimleri, kardiyologlar ve uzmanlar bu soru işaretlerine karşı sporun değil, bilinçsiz yapılan sporun öldürücü olabileceğini söylüyor. Spor yapan herkesin düzenli aralıklarla doktor kontrolünden geçmeden yürüyüşe dahi çıkmaması gerekiyor. Değişik yaş gruplarında görülebilen ani ölümlerin genellikle kalp hastalıklarına bağlı olduğu uzmanlar tarafından altı çizilen bir gerçek. Sporda ani ölümlerin yüzde 80'i kroner damar hastalıkları ve doğuştan kaynaklı kalp anormalliklerinden kaynaklanıyor. Kalp hastalıkları dışında alkol, kokain, doping maddesi kullanımı, damar sorunları ve vücudun çeşitli bölgelerine alınan şiddetli darbeler az da olsa ani ölüm sebebi olarak kayıtlara geçiyor. RİSK HER ZAMAN VAR Peki düzenli olarak doktor kontrolünden geçen bir profesyonel sporcunun kalp hastalığı nasıl olur da anlaşılmaz? Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Caner Açıkada; "İstenildiği kadar EKG çekilsin gizli problem bazen ortaya çıkmıyor. Bu riski daha düşürecek eko kardiyografi gibi yöntemler var. Ancak bu pahalı yöntemler gerekli görülmedikçe devreye sokulmuyor. Bazı durumlarda bu yöntem kullanılsa da sorun yüzde yüz tespit edilemeyebiliyor" diyor. Peki profesyoneller bu riskle karşı karşıya ise, kendi kendine spor yapanlar ne yapacak? Doktorlar, spor hekimleri ve spor uzmanlarının bu konudaki görüşleri tek: Egzersiz yapmaya başlayanların, sadece yürüyüş dahi olsa, spora başlamadan önce tepeden tırnağa detaylı bir doktor kontrolünden geçmeleri şart. Vücudun fiziksel kapasitesi hakkında bilgi alıp, bunun ışığı altında, bir egzersiz uzmanıyla birlikte başlamak en uygunu. Ancak eğer bunların hiçbiri yapılmıyorsa yine de insanların kendi kendine alacağı tedbirler var. Sakarya Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu öğretim üyelerinden, Darüşşafaka Çetin Berkmen Spor Tesisleri Spor Danışmanı Yard. Doç. Dr. İrfan Gülmez, egzersiz sırasında gögüs ya da mide ağrısı, sırt ağrısı, düzensiz nabız ve yorgunluk hissedenlerin hemen egzersizi bitirerek doktora gitmesinin yararlı olacağını düşünüyor. Ani ölümlerde genellikle erkekler kadınlara göre daha yüksek bir risk altında. Bu nedenle kalbi yoracak ağır sporlar yerine nabzı belli bir seviyede tutan kalbi yormayan egzersizlerin tercih edilmesi gerekiyor. En yararlı ve riski en az spor yürüyüş Gazetelerde, televizyonlarda hemen her gün hangi sporda daha çok kalori harcandığı yazılıyor, anlatılıyor. Ancak sadece harcanan kaloriye bakılarak seçilen ağır sporlar kalp rahatsızlığı olup da bunu bilmeyenler için çok kötü sonuçlar doğurabiliyor. Spor uzmanı Yard. Doç. Dr. İrfan Gülmez; "Spor mutlaka yararlı ancak bilinçlisi" diyor. En yararlı ve risksiz sporun yürüyüş olduğunu anlatan Gülmez; "Oksijen oranının bol bulunduğu yerlerde belli bir tempoyla yürümek en sağlıklısı. Ancak bu yürüyüş hiçbir zaman sizi nefes nefese bırakmamalı ve kalbinizi zorlamamalı" diyor. Yaşınıza göre nabzınızı bulun Spor salonlarında spor uzmanları kontrolünde hafif egzersizleri öneren spor uzmanı Yard. Doç. Dr İrfan Gülmez, "Hekimler ile egzersiz uzmanları arasında köprü oluşturulması şart. Belli bir yaştan sonra spor salonuna gelen insanların, sağlık geçmişleri, yaşam biçimi ve alışkanlıkları, spor geçmişleri bizler için önemli. Bu doğrultuda her insana özel bir egzersiz programı hazırlarız" diyor. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Spor Hekimliği Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Emin Ergen de spora özellikle orta yaş üzerinde başlayanların, bir kalp-damar uzmanı doktor kontrolünden geçmeleri gerektiğini söylüyor. Sigara içen, vücut ağırlığı normalin üzerinde olan, ailesinde erken yaşta kalp hastalığı sorunu yaşayanların, merdiven çıkarken çok yorulan, göğsünde ağrılar hissedenlerin mutlaka bu tip bir değerlendirme yapmaları gerektiğini hatırlatıyor. Ergen; "Uzman hekimden yeşil ışık alanların yavaş bir geçiş programı uygulamaları gerek. Genellikle yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi büyük vücut kaslarını devreye sokan hareketler tercih edilmeli. YAŞINIZA UYGUN TEMPO Başlangıçta günde 15-20 dakika, haftada 2-3 gün yapılan çalışmalar birkaç hafta içinde 20-30 dakikaya ve haftada 4-5 güne çıkarılabilir. 1-2 ay sonra uyum sağlandığındaysa günde 40-60 dakika haftada 5-6 gün çalışma yapılabilir. Çalışma temposu ne çok yüksek ne de çok düşük olmalı" diyor. Çalışmalarda yaşa göre hesaplanan nabız değerlerinin de yol gösterici olduğunu anlatan Ergen; "220 rakamından yaşınızı çıkarın. Elde ettiğiniz sayının yüzde 60 ile 70'ini bulun. Bu sizin uygun çalışma temponuzdaki nabız hızınızdır" diyor. Eğer kalp atış hızınız bu rakamın üstündeyse hemen egzersize ara vermeniz gerektiği de belirtiliyor. DOKTORLAR UYARMALI İrfan Gülmez, sahilde ya da ormanda kendi kendine yüksek tempolu koşu yapanların da büyük riskler taşıdığına dikkat çekiyor: "insanlar belli bir yaşa kadar hiçbir spor yapmadıkları halde şişmanladıklarını düşünerek 35-40 yaşından sonra spor yapmaya çalışıyor. Örneğin 40 yaşında, düzenli spor yapmadığı halde halı sahaya gidip vücuduna inanılmaz derece yüklenenler var. Burada doktorlara da büyük iş düşüyor. İnsanlara sporu öneriyorlar ama bunun dışında hiçbir yönlendirme yapmıyor ve bilgi vermiyorlar. Ben bu anlamda Gençlik Spor il Müdürlükleri'nin, insanların bu şekilde bilinçsiz spor yaptıkları alanlarda, insanların yoğun olarak spor yaptığı kıyı pantları ve parklarda danışma merkezleri açması gerektiğini düşünüyorum. Bu konuda üniversite eğitimi almış olan ve iş bekleyen bir dolu insan var. Bu tip danışma merkezlerinde isdihtam edilebilirler" diyor. YÜRÜYÜŞE BİLE ÇIKMAYIN Uzmanlar kalp, şeker, tansiyon sorunu olanların, doktor, diyetisyen ve spor uzmanı tarafından belirlenen bir program eşliğinde egzersiz yapmalarını öneriyor. Spora belli bir yaştan sonra başlayan ve normal kilonun üzerindeki insanların bu üç uzmandan görüş almadan yürüyüşe dahi çıkmasını doğru bulmuyorlar. Kendi kendine sahilde veya ormanda spor yapmaya çalışanların bilinçsizce vücutlarına yüklenmeleri, profesyonel sporcularda olduğu gibi, ani ölümlerle sonuçlanabiliyor. SABAH / AKTÜEL PAZAR 14.03.2004