680 bin çırak nerede?

Sokaklarda mendil satan çocuklar, buzdağının sadece görünen yüzü. Türkiye'de ve dünyanın pek çok ülkesinde 'hayat', 'ekonomik mucizeler', günde 12 saat çalışan çocukların omuzlarında. Çocuk emeğiyle ilgili düzenlemeler, yasal tedbirler kuşkusuz var. Ama rakamlar, bu düzenlemelerin sadece kâğıt üzerinde yaşadığının kanıtı. 1999 tarihli DİE araştırmasına göre, -ki bu, bu alanda yapılmış en son araştırma- Türkiye'de 6-17 yaşları arasında 16 milyon çocuktan 7 milyonunun çalıştığını gösteriyor. Türkiye'de 1998-2000 arasında, 16 bin 804 çocuk, iş kazası ya da 'meslek hastalığı' geçirdi. 37'si öldü. Fişek Enstitüsü Çalışan Çocuklar Bilim ve Eğitim Merkezi Vakfı Başkanı ve Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Gürhan Fişek'e göre çocuk işçi sorunu polisiye tedbirlerle çözülemez: "Türkiye'de yasal düzenlemeler yeterli. Uygulama yok. Polisiye önlemler yerine sosyoekonomik koşulların değiştirilmesi gerekiyor. Çocuk işçiliğini tamamen kaldırmak uzun vadeli hedef olabilir. Kısa vadede ise çocukların çalışma koşullarının iyileştirilmesi gerekiyor." 'Yasalar yeterli' Çocuk işçi sayısı konusunda en yakın tarihli araştırmanın 1999'da yapıldığını anımsatan Fişek, "Bu araştırmanın sonuçları tartışılır. Ancak bunu veri olarak almak zorundayız. DİE'nin yeni bir araştırma yapması gerekiyor" dedi. Çocuk Hakları Sözleşmesi ve ağır ve tehlikeli işler ile ilgili mevzuatta, 18 yaş ve altı çocukların çalıştırılmamasının öngörüldüğünü belirten Fişek, şöyle devam etti: "15 yaş ve altı daha çok tarım kesiminde ve okul dışındaki zamanlarda çalışmaya başladı. Bu yaş grubu sektörden yavaş yavaş çekiliyor ama tarımda devam ediyor. 18 yaş altında ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar var. Sorun daha çok 16- 18 yaş grubuna kayıyor. Sanayide yaklaşık 900 bin çocuk işçi varken, hepsinin kayıtlı olması gereken çıraklık eğitim merkezlerinde 220 bin çocuk gözüküyor. Erkek çocuklar hayat boyu çalışacakları düşünülerek eğitim merkezlerine kaydediliyor. Evlenene dek çalışacağı öngörülen kızlar içinse eğitim kaygısı güdülmüyor. Tarımda çocuk işçiler başlı başına ayrı bir konu. Çünkü onları kapsayan hiçbir kurum ya da yasal düzenleme yok. Sivil toplum örgütleri de, devlet de çok yetersiz." 'Son' rakamlar Prof. Dr. Gürhan Fişek'in atıfta bulunduğu 'son' DİE araştırmasında yer alan rakamlar ise şöyleydi: 6-17 yaş grubunda yer alan 16 milyon çocuktan yaklaşık 7 milyonu çalışıyor. Tarım, sanayi ve hizmet sektöründe çalışanların sayısı yaklaşık 2 milyon. Yaklaşık 5 milyon çocuk ise ev işlerinde çalışıyor. Bu çocukların yaklaşık 700 bini sendikaların örgütlendiği alanlarda ve çok kötü şartlar altında çalışıyor. Araştırmanın yapıldığı sırada 6-14 yaş grubundaki çocuk sayısı 12 milyondu. Bu yaş grubundaki 1 milyon 400 binden fazla çocuk okula gitmiyor. Okula giden 10 milyon 600 bin çocuğun ise 3 milyondan fazlası bir yandan bir işte çalışıyor. 15-17 yaş grubundaki yaklaşık 4 milyon çocuğun ancak yüzde 50'si okula devam edebiliyor. Para almadan çalışıyorlar Çalışan çocukların yüzde 60'ı ücretsiz aile işçisi. Sadece yüzde 24'ü ücretli bir işte çalışıyor. Özellikle tarımdaki 1 milyon çocuk ücretsiz aile işçisi olarak tanımlanıyor. Ekonomik getirisi olan işlerde çalışan çocukların üçte ikisi asgari ücretin altında ücret alıyor. Radikal / 12.07.2004