Dernekler Yasası Onaylandı

Cumhurbaşkanı Sezer'in onayladığı 5253 Sayılı Dernekler Kanunu'nu Dernek faaliyetlerine ''AB standardı'' getiriyor. Yasada, ''Dernek'', ''Kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az 7 gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğu'' şeklinde tanımlanıyor. ÇOCUKLARA DERNEK KURMA HAKKI Dernek kurma hakkını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi doğrultusunda düzenleyen yasa, 15-18 yaşlar arasındaki, ayırt etme gücüne sahip küçüklerin Uluslararası Çocuk Hakları Sözleşmesi gereğince dernek kurmasına olanak veriyor. Çocuklar, yasal temsilcilerinin yazılı izni ile çocuk dernekleri kurabilecek veya kurulmuş çocuk derneklerine üye olabilecekler. Çocuk derneklerine 18 yaşından büyükler kurucu veya üye olamayacak. 12 yaşını dolduran çocuklar, yasal temsilcilerinin izniyle yönetim ve denetim organlarında görev almamak şartıyla derneklere üye olabilecekler. Her derneğin bir tüzüğünün olmasını şart koşan yasaya göre, dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçlarını gerçekleştirmek üzere uluslararası faaliyette veya işbirliğinde bulunabilecek. Ayrıca, yurtdışında temsilcilik veya şube açabilecek, yurtdışında dernek veya üst kuruluş kurabilecek veya yurtdışında kurulmuş dernek veya kuruluşlara katılabilecek. YABANCI DERNEKLER BAKANLIK İZNİYLE KURULACAK Yabancı dernekler, Dışişleri Bakanlığı'nın görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığı'nın izniyle Türkiye'de faaliyette veya işbirliğinde bulunabilecek, temsilcilik veya şube açabilecek, dernek veya üst kuruluş kurabilecek veya kurulmuş dernek veya üst kuruluşlara katılabilecek. En az 5 dernek federasyon, en az 3 federasyon da konfederasyon kurabilecek. Federasyon ve konfederasyonlar her ne ad altında olursa olsun başka bir örgüt kuramayacak. Yasa, derneklerde iç denetimi esas alıyor. Buna göre genel kurul, yönetim kurulu veya denetim kurulu tarafından iç denetim yapılabileceği gibi bağımsız denetim kuruluşlarına da denetim yaptırılabilecek. DERNEKLER MADDİ YARDIM Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, benzer amaçlı derneklerden, siyasi partilerden, işçi ve işveren sendikalarından ve mesleki kuruluşlardan maddi yardım alabilecek ve bu kurumlara maddi yardımda bulunabilecek. Bunun yanı sıra dernekler kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütebilecek. Bu projelerde kamu kurum ve kuruluşları, proje maliyetlerinin en fazla yüzde ellisi oranında ayni veya nakdi katkı sağlayabilecek. Dernekler, tüzüklerinde yazılı olmak ve sağlanan karı üyelerine paylaştırmamak, gelir, faiz veya başka adlarla üyelerine aktarmamak şartıyla üyelerinin, yiyecek, giyecek gibi zaruri ihtiyaç maddelerini ve diğer mal ve hizmetlerle kısa vadeli kredi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla sandık kurabilecek. YURTDIŞINDAN YARDIM ALABİLECEKLER Dernekler, mülki idare amirliğine önceden bildirimde bulunmak şartıyla yurtdışındaki kişi, kurum ve kuruluşlardan ayni ve nakdi yardım alabilecek. Parasal yardımlar, bankalar aracılığıyla alınabilecek. Dernekler, genel kurulun yetki vermesiyle yönetim kurulu kararıyla taşınmaz mal alıp satabilecekler. Dernekler, edindikleri taşınmazları, tapuya tescilinden itibaren bir ay içinde mülki idare amirliğine bildirmekle yükümlü tutulacak. DERNEKLER TEMSİLCİLİK AÇABİLECEK Dernekler, temsilcilik açabilecek; amaçlarıyla ilgisi bulunan ve kanunlarla yasaklanmayan alanlarda, kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere ve yetkili organlarının kararı ile platformlar oluşturabilecek. Yasaya göre dernekler, amaçlarını gerçekleştirmek üzere, yasaların dernekler tarafından yapılmasını yasaklamadığı eğitim ve öğretim faaliyetleri için yurt, pansiyon gibi tesisleri açmaları, işletmeleri ve lokallerinde alkollü içki kullanılması mülki idare amirinden izin almaları koşuluna bağlanıyor. YASAK DERNEKLER VE YASAK FAALİYETLER Tüzüklerinde gösterilen amaç ve bu amacı gerçekleştirmek üzere sürdürüleceği belirtilen çalışma konuları dışında faaliyette bulunamayacak olan dernekler, Anayasa ve yasalarla açıkça yasaklanan amaçları veya konusu suç teşkil eden fiilleri gerçekleştirmek amacıyla kurulamayacak. Dernekler, askerliğe, milli savunma ve genel kolluk hizmetlerine hazırlayıcı öğretim ve eğitim faaliyetlerinde bulunamayacak, bu amaçları gerçekleştirmek üzere kamp veya eğitim yerleri açamayacak. Üyeleri için özel kıyafet veya üniforma kullanamayacak. Yasa, derneklerin, defterlerinde ve kayıtlarında ve Türkiye Cumhuriyeti'nin resmi kurumlarıyla yazışmalarında Türkçe kullanmalarını zorunlu tutuyor. Yasaya aykırı davranışlarda uygulanacak cezaları düzenleyen yasa hükümleri, suçun niteliğine göre 100 milyon lira ile 3 milyar lira arasında değişen idari ve ağır para cezaları, 3 aydan 3 yıl kadar da hapis cezaları öngörüyor. Cezalar, çocuk dernekleri hakkında, yazılı olarak uyarılmasına rağmen tekrar edilmesi halinde uygulanacak. Yasa, İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Yasa'da da değişiklik öngörüyor. Yardım toplama işlemleri kolluk kuvvetlerinden alınarak sivil birimlere devrediliyor. Buna göre, yardım toplamak için mülki idare amirlerinden izin alınacak. Dernekler olağan kongrelerini üç yılda bir yapabilecek. Yasayla dernek kongrelerinde hükümet komiseri bulunma zorunluluğu da kaldırıldı. İPTALİ İSTENEN MADDELER Cumhurbaşkanı Sezer, değişiklik yapılması için iade ettiği, ancak TBMM Genel Kurulu'nda aynen kabul edilen yasanın 10. maddesinin 1. fıkrası ile 21. maddesinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'nde dava açacak. İptali istenen maddeler, derneklerin siyasi partilerden, sendikalardan, mesleki kuruluşlardan yardım alabilmesine, bunlara yardım edebilmesine olanak sağlıyor. Bunun yanı sıra derneklerin yurtdışındaki kişi ve kuruluşlardan ayni ve nakdi yardım alabilmesine imkan tanıyor. MİLLİ GAZETE 23.11.2004