Dostluk - Kardeşlikte İletişim

Doğumlarının Hicri 91. yıl dönümlerinde yâd edilen Gönül Dostumuz, Mürebbi'miz Mahmud Es’ad Coşan'ın, Dostluk - Kardeşlikte İletişim konularını anlattığı metninin bir bölümünü istifadenize sunuyoruz.

Muhterem M. Es’ad Coşan Hocaefendi’nin belki de kendisi ile, üslubu ile, hayatı anlama ve yaşama biçimi ile en uyumlu, onunla neredeyse bütünleşmiş olan sözü, aslında sadece insanlar arasında değil bütün varlıklarla iletişim ve ilişki içinde olmanın anahtarı gibidir:
“Sevmek çok güzel, çok tatlı, çok faydalı bir duygudur; dermansızı ihya kılar, huzursuzu, müsterih ve bahtiyar eder. İnsana iksir gibi, vitamin gibi yarar. Muazzam bir gayret ve şevk verir, içini enerji doldurur, zor şartlara sabır ve tahammül ettirir. Azmi artırır, gayeye varmada sebatkâr eyler. Hayatta her işinde üstün başarılı olmasını sağlar.”

Sevgi olmadan ne bir dost ile ne bir hasım ile ne de herhangi bir yaratılmış ile bağ kurmanın ihtimali yoktur. İnsanımızın damarlarında kan gibi dolaşan tasavvuf erbabını çiçeklerle konuşturan o sevgidir, dağlarda dolaştıran, cümle cihana ve yaratılmışa dost-ahbab-yaran kılan o sevgidir. Hocaefendi’nin daimi surette dile getirdiği sevgi bir kabiliyettir ve geliştirilmeye müsaittir. Sevme kabiliyeti geliştirilmeli dostluk yaygınlaştırılmalıdır. Bu bağı kuvvetlendirebilmek ise ancak güzel huyla mümkündür:
“Malum ol­sun ki dost­luk iyi hu­yun, ay­rı­lık ve ge­çim­siz­lik ise kö­tü hu­yun meyve­si­dir.  İyi huy sev­me­yi, an­laş­ma­yı, uyuş­ma­yı ge­rek­ti­rir. Kö­tü huy ise kızma, ha­sed ve sırt çe­vir­me hâ­sıl eder. Tıp­kı ağaç iyi olun­ca mah­su­lün de iyi ve tat­lı ol­ma­sı gi­bi… Dost­lu­ğun kay­na­ğı, kö­kü du­ru­mun­da olan gü­zel hu­yun, İs­lâm di­ni na­za­rın­da­ki üs­tün­lü­ğü ise kim­se­nin meç­hu­lü de­ğil­dir. Dost­luk, hayatın en tat­lı en gü­zel en olum­lu işi­dir. Ki­şi­ler dost­luk­la mut­lu olur, ba­şa­rı dost­luk­la sağla­nır, İs­lâm dost­luk­la ge­li­şir, iman dost­luk­la pe­ki­şir, ha­yır­lar dost­luk­la yapılır. Sev­gi, dost­luk ve kar­deş­lik bi­ze Kur’ân-ı Ke­rîm’in em­ri­dir. Müs­lü­man­lar birbirleri­ni se­vip dost ol­du­ğu za­man ga­lip, man­sur, mü­ey­yed ve mu­zaf­fer olacak­lar­dır.”

“Bir iltifatlı cümle, nice nice ihtilaflı konuyu tatlıya bağlar; gerginliği giderir, kavgayı önler.” diyen M. Es’ad Coşan Hocamıza göre hakkaniyetten ve adaletten uzak tutumlar gibi dik dik, kaba ve kaırıcı söylenmiş birkaç doğru söz bile karşısındakine batar, kalp kırar, hatta yuva yıkar. O sebeple doğruyu söylerken bile uygun bir üslup kullanmak gerekir. Çoluk çocuğa, arkadaş ve dostlara, komşu veya akrabaya hitaben söylenen sözlerin üslubuna da son derece riayet edilmelidir. Aksi halde insanlar etrafından dağılıverir de o kimsedeki hayrı da alır götürür:
“Hadîs-i şerîflere göre: “Kelime-i tayyibe (hoş, güzel söz) sadaka yerine geçer, sahibine sevap da kazandırır.” Mü’min tatlı dilli, güleç yüzlü, geçimli, olumlu kimsedir; kendisi başkalarına sokulmayan, başkalarını da yanına yanaştırmayan, ülfeti sohbeti bilmeyen kulda hiç bir hayır yoktur.”

M. Es’ad Coşan Hocaefendi “Sükût ve tefekkürün büyük bir ibadet olduğunu hiç unutmayınız.” der ve hayır yani doğruyu, hakikati, üslup ve ifadelere dikkat ederek konuşmanın, bu yapılamıyorsa da susmanın erdemine daima işaret eder. Çünkü susmak da bir iletişim aracıdır ve bazen konuşmaktan çok daha önemli mesajlar içerir:
“Yerine göre susmasını bilmek, güzel konuşmayı bilmek kadar önemlidir. Elbette büyüğe, hocaya, eşe çatır çatır karşılık verilmez. Unutulmamalı ki sükût bazen en beliğ ve fasih ifade yerine geçebilir. İşe yaramaz, karın doyurmaz, boş, malayâni sözleri söylemekten daha evladır. Söz bazen savaşı keser, bazen başı kestirir; fevkalade önemli, ciddi ve veballidir. Ya hayr söylemeli ya da susmalıyız. Çünkü yerine göre sükût da bir ibadettir. Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem): “Sükûtu tefekkür, bakması ibret olan ve sahifesinde çok istiğfar bulunan kimse kurtuldu, felah buldu.” buyuruyor. Demek ki çok kere ‘ibadet niyetiyle’ sükût etmeli, derin tefekkürlere dalmalı, etrafımıza dikkat ve ibretle bakmalı, olaylardan ibret almalı, âhireti düşünerek kendimizi kontrol etmeli; hesaba çekmeli, hata ve günahlarımıza gözyaşları dökmeli, pişman olmalı, tevbe etmeli, Allah’tan affımızı, bağışlanmamızı dilemeliyiz.”

Müslümanları İslam’ı temsil eden birer sembol olarak gören M. Es’ad Coşan Hazretleri ifadenin yanında davranışların da intizam içinde olmasını öğütlemiştir. Ona göre her inançlı kişi tebessümüne, davranışına, hareketlerine dikkat etmeli ve bilmelidir ki inancıyla vekıyafetiyle bir iddiayı gütmektedir ki o da İslam’dır. Müslümanın bizzat kendisi bir iletişim aracıdır. Müslüman bir ifade ve ses sahibidir. Bütün bu aracılarla mümin kişi herkese Müslüman’ın nasıl olması gerektiğini gösteren, anlatan, ifade eden, ulaştıran ve temsil eden kişidir:
“Bu­gün ül­ke için­de ve dı­şın­da, İs­lâm’ı yay­ma­nın, ge­liş­tir­me­nin, sev­dir­me­nin, ko­ru­ma­nın, ana me­to­du iyi­lik, sa­bır, sev­gi ve mer­ha­met­tir; sert­lik, inat, kavga ve sa­vaş de­ğil! İyi bir müs­lü­man, şek­siz şüp­he­siz sağ­lam bir iman sa­hi­bi, âhi­ret­te ka­zan­ma­yı dü­şü­nen, fe­da­kâr, sa­bır­lı, mer­ha­met­li, af­fe­di­ci, sev­gi ve say­gı do­lu, iyi ah­lâk­lı, ge­çim­li, tat­lı dil­li, gü­leçyüz­lü, ha­yır­se­ver bir kim­se­dir. Böy­le ol­du­ğunu her­ke­se gös­ter­me­li­dir. Sev­gi­li Pey­gam­ber Efen­di­miz (sal­lal­la­hualey­hivesel­lem): “Kim­se­ye so­kul­ma­yan, kim­sey­le ge­çi­ne­me­yen, ül­fetet­me­yen, ken­di­siy­le ülfet ve ah­bap­lık edi­le­me­yen kim­se­de hiç­bir ha­yır yok­tur.” bu­yu­ru­yor.

Bu­gün her müs­lü­man hali­ne, gö­rü­nü­mü­ne, gi­yi­mi­ne, dav­ra­nı­şı­na, sö­zü­ne, işine çok dik­kat et­me­li, ih­ti­mam ve iti­na gös­ter­me­li, kö­tü bir in­ti­ba uyan­dır­maktan şid­det­le ka­çın­ma­lı ki uzak­tan ona ba­kan­lar ona kı­zıp, on­dan nef­ret edip İs­lâm’dan da uzak­laş­ma­sın­lar. Her müs­lü­man baş­ka­la­rı­na İs­lâm’ı ta­nıt­ma­ya, sev­dir­me­ye ça­lış­ma­lı; bu­nun için de ken­di­si­ni iyi birör­nek, im­re­ni­len, be­ğe­nilen bir şah­si­yet hali­ne ge­tir­me­ye ola­ğa­nüs­tü bir gay­ret gös­ter­me­li­dir.

M. Es’ad Coşan ihtilafların yol açtığı münakaşaların ilişkileri yaralayan, zayıflatan özelliklerinden de bahseder. Bu duruma yol açan sebebin bir iletişim hatası olan yanlış anlamadan veya belki de hiç dinlememekten veya dinlese bile anlayamamaktan kaynaklandığını söyler. Çaresine ise şu sözlerle değinir:
“İn­san­lar ara­sın­da­ki çe­kiş­me ve ih­ti­laf­la­rın bir kıs­mı sırf yan­lış an­la­ma­dan do­ğar. Onun için siz de ken­di­ni­zi za­man za­man kon­trol edi­niz; doğ­ru san­dı­ğı­nız, pe­şin­den git­ti­ği­niz fi­kir­le­rin, bil­gi­le­rin as­lı­nı, kay­na­ğı­nı araş­tı­rı­nız. Yer­leş­miş huy­la­rı­nı­zı, şah­si ka­na­at­le­ri­ni­zi kö­rü kö­rü­ne sa­vun­ma­yı­nız. Ki­şi fik­rî mü­na­ka­şa ve mü­na­za­ra­ya, ten­ki­de ve­ya ken­di­ni sa­vun­ma­ya nef­sâ­nî se­bep­ler­le, ki­bir, ucub ve ben­lik­le de­ğil, ilâ­hî ve sa­mi­mi duy­gu­lar­la gir­me­li; ger­çe­ği bul­ma­yı ve ona uy­ma­yı is­te­ye­rek ten­kit eder­ken bi­le ha­ka­ret­çi ve kı­rı­cı ol­ma­ma­lı­dır.“

M. Es’ad Coşan Hocaefendi, in­san ka­zan­ma­ya, gö­nül al­ma­ya çok dik­kat edilmesi gerektiğini ifade eder. Kalp ka­zan­mak, ar­ka­daş edin­mek ve her gün arka­daş­la­rı­nı bi­raz da­ha ar­tırmanın kuvvetli bir iletişim becerisi ile mümkün kılınan birer salih amel olduğunu söyler. Ad­res def­te­ri­ni hergün yeni bir isimle genişletmeyi önerirken, aradaki bağları daha da kuvvetli kılmak ve sürdürmek için de ziyaretleşmenin öneminden bahseder. Bütün bunların sadece ve sırf Allah’ın rızasını kazanmak için yapılması gerektiğinin de altını çizer.

Birbirini dinleyen, anlayan, dinlemek ve anlamak isteyen, kalbinde Allah rızası taşıyan, niyeti ise hayır olan insanların birlik ve dirlik içinde yaşaması bir mucize olmayacaktır. Aralarında sevgi, anlayış bağı bulunan insanların iletişim halinde olmaları kaçınılmaz, iletişim kurabilen insanların da iletişim nesnesi ile gün sevgi ve saygıyı geliştirmeleri kaçınılmaz olur.

M. Es’ad Coşan Hocaefendi hem iman, hem ahlâk, hem şahsiyet, hem karakter bakımından sağlam bireylerin yetişmesi için hayatı boyunca çaba sarfetmiş ve nice hayırlı nesillerin bugüne ulaşmasını sağlamıştır. Bütün gayret ve emekleri için hepimizin üzerinde kendisine ödenecek haklar vardır. Allah kendisinden razı olsun, kalanlara da onun hedeflerine ulaşmış bireyler olmayı nasip etsin.

Kendisini sevgi ve özlemle yad ediyoruz.