İlke ve Değerlerinden Ödün Vermeden
Özgür Yayın Platformu Olarak Kalsın Diye
İkindi17:13 Akşam20:38 Yatsı22:21 İmsak03:49 Güneş05:40 İşrak06:23 Öğle13:15
Hava - Hava durumuAçık 33°C Nem %56
Türkçe
13 Muharrem 1446 19 Temmuz 2024 Cuma
13 Muharrem 1446
Öğle
13:15
İkindi
17:13
Akşam
20:38
Yatsı
22:21
İmsak
03:49
Güneş
05:40
İşrak
06:23
Giriş Yap

Kritik Analitik Düşünme farklı bakış açısı sağlıyor

15.12.2023    |

Kritik ve analitik düşünme; farkındalığı artırmak için tutarlı, sistemli ve doğru sorgulama çabasıdır. 

Bir iddiada yer alan kavramların ve bunlara ilişkin kanıtların tutarlılığını ve açıklığını fark etmek, kritik ve analitik düşünmenin önemli bir adımıdır. 

Bir olay hakkında net bilgiler edinilmediği takdirde duygusal önyargı karar verme yetisini etkileyebilir. Varsayımlara, önyargılara ve duygulara dayanarak acele hüküm ve sonuçlara varamayız. 

Kritik düşünme teknikleriyle, temel kritik düşünme becerilerinin kullanılması olaylara farklı açılardan bakıp duygusal önyargıların etkisini azaltabilir. Bir sorunu ele alırken, önyargıların objektif bir sonuca ulaşma becerisini engelleyebileceğinin bilincinde olmak önemlidir.

Bilmediklerimiz bildiklerimizden çoğu kez daha önemli olabilir, o yüzden kritik düşünme değerlendirmelerini bize verilen bilginin sınırları çerçevesinde yapmak önemlidir, aksi halde yanlış hüküm verilebilir. Önyargıların, sübjektifliğin, tek vaka örneklerinin, yanlış genellemelerin anlaşılması kritik ve analitik düşünme için kaçınılmazdır.

Önyargılar çoğunlukla yanlış yürütülen muhakemenin yol açtığı düşüncelerdir. Genel olarak, insanlar öngörülerini önyargıya kolayca dönüştürürler. Bu durumda objektif davranılamaz ve yanlış yorumlar yapılabilir. Kimi zaman sosyal kutuplaşmalara giden sonuçlar ortaya çıkar. 

Kritik analitik düşünmenin bir diğer ilkesi tek vaka örneklerini genellememektir. Gözlemcinin gözlenen bireyin genel görünüş, inanış ve kanısından yola çıkarak onun gözlenen farklı bir niteliğine genellemesi; gerçekleri çarpıtır. Kritik ve analitik düşünme yetenekleri gelişmemiş bireyler bir örnek üzerinden genelleme yoluyla yapılan ikna çabalarından kolaylıkla etkilenebilirler.

Sorunlara kritik analitik yaklaşım

Kritik ve analitik düşünme; karşılaşılan sorunların tutarlı, sağlıklı ve mantıklı bir şekilde çözümlenmesidir.

Bir problemin çözümünde şu mantıki aşamaları takip etmek düşünülebilir:

1. Sorunun ve konunun iyi ve doğru anlaşılması

2. Konu üzerinde olabildiğince çok araştırma ve soruşturma yapılması, gereken bilgilerin toplanması

3. Ortaya çıkan alternatif çözüm yollarının tespit edilmesi

4. Mümkün çözümlerin tek tek denenmesinin tasarlanması

5. Bunlar içinden en iyi, en az riskli çözümün seçilmesi

6. Nihai çözümün uygulanması.

Sorunu anlamak bilgi toplayarak, mevcut durumu tanımlayarak, alt başlıklara ayrıştırdıktan sonra sorunu tanımlamakla mümkündür. Sorunu çözmekse amacını belirleyerek, amaca yönelik bilgileri toplayarak, önermeler oluşturarak, yöntemi belirleyerek değerlendirmekle mümkündür. 

Kritik ve analitik düşünebilen kişiler soru ve problemleri açık ve net bir biçimde formüle çevirirler. Gerekli bilgiyi edinir ve değerlendirirler. Güçlü kanıtları olan sonuçlara ulaşırlar ve bunları test ederler. Alternatif öngörüler ve teoriler geliştirerek pratik sonuçlara ulaşırlar. Karmaşık sorunların tespit edilerek çözümlenmesinde diğer kişilerle etkin ve uyumlu bir işbirliği kurarlar.

Bir konunun ana bileşenlerini irdelemek kritik ve analitik düşünmenin anlaşılmasına ışık tutabilir.

Başlangıç sorusu

Bir haber, bir mesaj, bir iddia ya da bir durumla karşılaştığımızda ilk sormamız gereken soru `Mesele (ya da konu) nedir?` sorusudur. Buna başlangıç sorusu da denilebilir. Bu soru çok önemli ve kritik ve analitik düşünme sürecini başlatan sorudur.

Sonucu bulmak

Konunun bulunmasından sonraki adım sonucun bulunmasıdır. Sonuç, bir yazarın ya da konuşmacının kabul etmemizi istediği ve vermeye çalıştığı mesajdır. Sonucun bulunması konunun bulunması kadar önemlidir. Sonucu bulabilmek için konunun ne olduğunu bir kez daha değerlendirmeliyiz. Sonucu bulmamızda yardımcı olabilecek bazı anahtar sözcükler işimize yarayabilir. Sonuç olarak, bu nedenle, kısaca, özet olarak, …gösterir ki… gibi ifadeler bizi sonuca götürür. 

Kanıtlar

Kritik ve analitik düşünmede, kanıtlar üzerinde en çok durulması gereken kavramlardan biridir. Kanıt “neden bu sonuca inanmalıyım?” sorusunun cevabıdır.

Kanıtlar sonucu destekler ve bir iddianın, bir görüşün geliştirilmesinde inandırıcı ve ikna edici bir rol üstlenirler. 

Kanıtları bulabilmek için `…bir sonucu olarak…, ..nedeniyle…, …tarafından desteklendiği gibi, mesela….` gibi anahtar sözcükleri yakalayabilmek gerekir.

Kritik ve analitik düşünme, sözcüklerin ve sözcüklerin bir araya gelerek oluşturdukları söylemlerin etkisine kapılmadan verilmek istenen mesajın haklı gerekçeleri olup olmadığını görebilmektir.

Burada `doğruluk` ve `geçerlilik` kavramlarına atıf yapılabilir. İddiayı destekleyen kanıtların tutarlı olduğunu, sözcüklerin ya da terimlerin manipülatif gücünü kullanarak geliştirilmediğini ayırt etmek gerekir.

Bilginin kaynağı doğru mu?

Kritik ve analitik düşünmede bilgilerin taşıması gereken bazı temel standartlar vardır.

Her şeyden önce, bilgi bilimsel veri niteliği taşımalıdır. Kaynağı belli ve güvenilir olmalı, doğruluğu aleyhine kanıt bulunmamalı, zannetmeye dayanmamalı, kesin olmalı, şüphe barındırmamalı, diğer bilgi bileşenleriyle birlikte bütünlük oluşturabilmelidir.

Aşağıdaki örnekler kritik ve analitik düşünmede söz konusu kanıta dayalı argümanlar ve kanıtlarla desteklenmemiş olanları karşılaştırmaktadır:

Desteklenmemiş iddia/argümana şunlar örnek verilebilir:

“X firması pahalı ve bir o kadar da paracı bir firmadır.”     

Kanıta dayalı argümana şunlar örnek verilebilir:

“X firması kaliteli mal üretmektedir. Ürünleri uzun süre dayanmakta ve kaliteli malzemeden üretilmektedir. Bu yüzden diğerlerine göre biraz daha pahalıdır.”

Bu gibi durumlarda hangi argümanın daha doğru olduğunu sorgularken doğal olarak, argümanların dayandığı/dayandırıldığı gerekçelere, yani kanıtlara bakarız. Bazen birbirine karşıt iki argümanın dayandığı kanıtların da güçlü olduğunu gözlemleyebiliriz.

Sonuç olarak, kritik ve analitik düşünme bir dizi bilişsel işlevin bir arada kullanıldığı bir süreç olup, pratik hayatta kullanılan; sosyal bir birey olmanın gereği olarak ortaya koymamız gereken birçok eylemimizin tutarlı, dengeli, uyuma yönelik olmasında işe yarayan; olayları neden-sonuç ve geçmiş-bugün-gelecek eksenlerinde doğru okumamızı ve doğru yorumlamamızı sağlayan; kendimizinkiler kadar çevremizdeki bireylerin hissediş ve değerlendirmelerini doğru olarak öngörmemizde kullanabileceğimiz; sayılan tüm bu özellikleriyle iyi bir birey, iyi bir eş, iyi bir anne-baba, iyi bir kul, iyi bir öğrenci, bir güzel insan ve insanlara faydalı olabilmemiz yolunda bize önemli katkıları olan bir düşünme biçimidir. Özgün, özerk ve özellikli davranabilmemizde yol gösterici ve işe yarayıcı zihinsel düşünce pratiğidir.­

Kritik analitik düşünme farkındalığı

 

 

 

Kabe
Canlı Yayın
Şuan Canlı Yayın
Sırça Köşk
AKRA CANLI
 / 
player image icon close icon
AKRA CANLI
Sırça Köşk
Sırça Köşk Add Icon volume up
 / 
Canlı Yayın
fast rewind
fast forward
Playlist
Bu özelliği kullanabilmek için üye girişi yapmanız gerekmektedir
  
Fikrini Paylaş
TAAHHÜTNAME

Hazırlamış olduğum ve sitenize gönderdiğim/ teslim ettiğim, tamamen orjinal ve bana ait olan, projemin/görüntü veya kaydımın, AKRA MEDİA tarafından kendisine ait kablolu/karasal/uydu, şifreli/şifresiz, free/paralı TV, video, DVD, VCD,VHS ,radyo, kaset, sinema ve sair mevcut yada ortaya çıkacak her türlü İşaret, ses ve /veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkı ve tüm internet siteleri ve sosyal medya platformlarında yayınlamasına, çoğaltma hakkı, yayma hakkı, işleme hakkı ve temsil hakkının kullanılmasına süresiz olarak müsaade ediyorum.

Projemin/görüntü veya kaydımın, bant, CD, VCD, DVD, GSM, MP3 Player, dijital kayıt vb. tüm yollarla kayıt, çoğaltma ve dağıtım haklarını, bilişim veya iletişim ortamında görüntülenmesini, iletilmesini, okunmasını, izlenmesini, dinlenmesini vb. interaktif veya normal CD, VCD, DVD, GSM, MP3 Player vb. şekilde basılarak veya ses kayıtlarının metin haline getirilip kitap olarak piyasaya sunulmasını sağlayacak her türlü materyal üzerine kaydı ile çoğaltılması, kullanılması, işlenmesi, yeniden ve genişletilmiş şekilde sesli, yazılı ya da görüntülü yayın haklarını, bu suretle de çoğaltılarak kullanılması, dağıtılması, pazarlanması vb. fikri, mali ve manevi haklarımın tamamını, programda gerekli görülen değişiklikleri yapma haklarımı bila bedel olacak şekilde, AKRA.MEDİA sitesine ve bu site'nin yetkilisi ve sahiplerine devir ve temlik ettiğimi, beyan, kabul ve taahhüt ederim.

Şehir Seçin
Close