Misafirperverlik

Misafirlik, kültürümüzde her zaman özel bir yere sahip olmuştur. “Misafir bereketiyle gelir” sözü boşuna söylenmez; evini, sofrasını paylaşmak bu topraklarda bir erdem olarak görülür. Aynı zamanda bu anlayış, dinî ve ahlaki öğretilerle de beslenen güçlü bir görgü geleneğine dayanır. Ancak misafirperver olmak kadar, misafir olmayı da bilmek gerekir.

Her misafirlik davetle güzelleşir. Habersiz gidilen ziyaretler, özellikle yemek vakitlerine denk geldiğinde ev sahibini zor durumda bırakabilir. Bu nedenle uygun zamanı gözetmek, önceden haber vermek ve ev sahibinin şartlarını dikkate almak nezaketin ilk adımıdır. Gerçek bir ihtiyaç hâli dışında, sofralara davetsiz katılmak hoş karşılanmaz.

Misafir olunan evde düzenin ve söz hakkının ev sahibine ait olduğu unutulmamalıdır. Nerede oturulacağı, ne zaman kalkılacağı ya da ikramın nasıl olacağı gibi detaylar ev sahibinin inisiyatifindedir. Misafirin bu akışı kabullenmesi, hem karşılıklı saygıyı hem de ortamın huzurunu korur. Ayrılmak istendiğinde bile bunu ev sahibine danışmak, inceliğin bir parçasıdır.

Misafirliğin süresi de önemlidir. Uzayan ziyaretler, iyi niyetle başlamış olsa bile zamanla yük hâline gelebilir. Aynı şekilde ev sahibini yoran, aşırı hazırlıklar ve gösterişe kaçan ikramlar da bu kültürün ruhuna uygun değildir. En makbulü, evde ne varsa onun samimiyetle paylaşılmasıdır.

Misafir, çoğu zaman bir yük değil; bir bereket olarak görülür. Eve gelen kişinin kendi kısmetiyle geldiğine, geride ise hoş bir iz bırakarak ayrıldığına inanılır. Bu bakış açısı, misafirliği sadece sosyal bir ziyaret olmaktan çıkarır; karşılıklı gönül alma hâline dönüştürür.

Günümüz hayatında da bu anlayışın karşılığı vardır. Misafirliğe giderken küçük bir hediye almak, evin mahremiyetine saygı göstermek, ev işlerine el uzatmak ve “burası bir ev” bilinciyle hareket etmek, misafirliğin temel inceliklerindendir. Sofrayı kurmaya ya da toplamaya yardımcı olmak, teşekkürün en sade ama en anlamlı hâlidir.

Misafirlik, karşılıklı anlayış ve ölçüyle güzelleşir. Hem kültürümüz hem de insanî değerler bize şunu hatırlatır: Misafir olmak bir hak değil, bir emanet gibidir. O emaneti güzel taşımak ise herkesin sorumluluğudur.

Anadolu irfanında misafirperverlik

"Misafir on kısmetle gelir” gelir der Peygamberimiz (SAS.), “birini yer dokuzunu bırakır gider."  Ayrıca ilave eder "Misafir, rızkıyla gelir” der “ev sahiplerinin günahlarının affedilmesine vesile olarak çıkıp gider."

Bu hadis-i şerifler hürmetine misafirin hürmeti ziyadedir. Her yer ve durumda mütevazı ve sade bir üslubu tercih etse de misafir söz konusu olduğunda adeta şahsiyet değiştirerek varıyla öğünmeden yokluğuna yerinmeden, elinde olanı misafrinin önüne serer.

Misafirperverlik tek bir ferdi bile dışarıda kalmayacak biçimde Anadolu halkının müşterek niteliğidir. Anadolu insanının misafir kapmak uğruna giriştiği mücadele sahneleri tarih kitaplarına dahi geçmiştir. 

Geleneğimizde misafir kendisini hiçbir zaman yabancı hissetmez yabancı olsa da armağan olarak kabul edilir. Garip ve kimsesizlere dinimizde verilen özel önemden dolayı, garibe garipliğini sezdirmemek yüksek Anadolu ahlakının önemli bir parçasıdır. Ülkemize konan göçen her yabancı bunu yakînen hisseder, kendi vatanlarında dahi bulamayacakları bir yakınlık, samimiyete şahitlik ederler. Bu meziyetimiz kurumsallaşmış herhangi bir bedel ödemeden barınılacak, yenilip içilecek, günlerce konaklanabilecek hanlar ve zaviyeler inşa edilmiştir. Bu samimiyet ticaretimize bile yansımış, yabancı tüccarlara gösterilen serbestlikler yerli tüccarları dahi şaşırtacak boyuta ulaşmıştır.

Anadoluda misafir ağırlamak herkesin sahip olamayacağı bir şandır. Ona evin en güzel odası ayrılır, en iyi yemekler ikram edilir. Aniden gelen misafir  “Allah misafiri” olarak tanımlanır ve çok makbuldür. Ev sahibine evinin adeta birçok ev arasından seçildiği hissini verir. Eve gelen misafir hangi şartla gelirse gelsin “eşikten geçmiş” olarak kabul edilir. "Bereketi ile geldiğine" inanıldığı için Allah tarafından gönderilmiş bir ihsan olarak görülür. Hatta misafiri taşıyan binekler dahi özel ihtimama tabi tutulur, ev sahibi hizmetkarı varsa bile bu işi bizzat üstlenir.        

Yemek tabi olarak yer sofrasında, sofra bezi veya sini üzerinde ortak bir tabaktan yenir, sofrada çorba, hoşaf ve pilav için kullanılan kaşıklar dışında başka bir sofra gereci kullanılmazdı. Yemekten önce ve sonra ellerin yıkanması elbette sofra adabının değişmez bir gerekliliğiydi. Sofra taşınabilir bir düzen içinde hazırlanır, evin herhangi bir odasına veya bahçeye kurulabilirdi.

Gelir düzeyi müsait olanların evlerinde evin en güzel odası veya köşesi misafirler için döşenir-süslenir, misafir ağılamada mekâna da hususi bir özen gösterilirdi. Bazı evler, köylerden ya da memleketlerden akıp gelen herkesin konakladığı yerlere dönüşürdü. Herhangi bir yere ulaşım uzun süreler aldığından konaklama kaçınılmazdı ve insanlar kendi köylülerinin evlerinde kalmayı tercih ederlerdi. Hasılı bu evler özellikle pazar kurulan günlerde dolar taşar, her gelen tertemiz ve mis kokulu bembeyaz ve nakışlı çarşaflarda yatırılır, mis gibi yemeklerle gıdalandırılırdı.

Köylerimizde de misafir odaları bulunurdu, köye yolu şu ya da bu sebeple uğrayacak olanlar için. Bu misafir odası genellikle caminin yanında bulunurdu. Misafir eğer evde değil de köyün misafir odasında ağırlanacaksa köylüler, kime geldiğini dikkate almadan onu köyün misafiri kabul eder, kaldığı süre boyunca sırayla yemeklerini gönderir, ne kadar kaldığı kalacağı kesinlikle sorulmazdı. Kendilerine bile yetmeyecek olsa yiyeceklerini misafirlerine ikram eder, dinimizde isar dediğimiz yüksek ahlakı en mütevazı biçimiyle sergilerlerdi.

İtiraf etmek icap eder ki bu cömertlik ve ikram köylerimizde daha fazlaydı, hâlâ öyledir.