10 Riyazetül Beden ve Riyazetün Nefs

Ça­lış­tı­rı­lan bir uzuv ge­li­şir, ada­le kuv­vet­le­nir; vü­cut ça­lı­şın­ca dinç ka­lır, güç ka­za­nır. Ata­la­rı­mız: “İş­le­yen de­mir ışıl­dar, iş­le­me­yen pas tu­tar.” bu­yur­muş­lar.

Bu ger­çek se­be­biy­le, çe­şit­li spor­lar ya­pı­yor, ko­şu­yor, ter­li­yor, faz­la ener­ji­le­ri har­cı­yor, bi­ri­ken yağ­la­rı atı­yo­ruz. Ame­ri­ka’da, Avus­tral­ya’da yaş­lı-genç tüm ku­şak­la­rın, hay­ret edi­le­cek ka­dar spo­ra düş­kün ol­duk­la­rı­nı gör­düm. Biz sa­ba­hın ala­ca ka­ran­lı­ğın­da ca­mi­ye na­ma­za ye­tiş­me­ye gay­ret eder­ken, on­lar eşof­man­la­rı­nı giy­miş yol bo­yu ko­şu­yor, spor ya­pı­yor­lar­dı.

Vü­cu­da su­nî ola­rak ça­lış­tır­ma ha­re­ket­le­ri­ne “id­man” (=jim­nas­tik) ve­ya “ri­yâ­ze­tü’l-be­den” adı­nı ve­ren ata­la­rı­mız da çe­şit­li spor­la­ra bü­yük önem ver­miş, özel­lik­le gü­reş, bi­ni­ci­lik, atı­cı­lık gi­bi dal­lar­da sis­tem­li ça­lış­mış­lar, mü­sa­ba­ka­lar dü­zen­le­miş­ler, mü­kâ­fat­lar ver­miş­ler­dir.

Pey­gam­ber Efen­di­miz sal­lal­la­hu aley­hi ve âli­hî ve sel­lem de bir ha­dîs-i şe­rîf­le­rin­de: “Ço­cuk­la­rı­nı­za ya­zı yaz­ma­yı, su­da yüz­me­yi ve ok at­ma­yı iyi­ce öğ­re­ti­niz.”15 bu­yur­muş. İs­lâm’da “ri­yâ­ze­tü’l-be­den”in ya­nı­sı­ra öbür mil­let­ler­de pek yay­gın ol­ma­yan bir de “ri­yâ­ze­tü’n-nefs”, ya­ni: ru­hu ve nef­si ter­bi­ye ve ıs­lah ça­lış­ma­la­rı var­dır. Bu da çe­şit­li sı­kın­tı, yok­luk ve mah­ru­mi­yet­le­ri özel­lik­le or­ta­ya ko­yup, on­la­ra sa­bır ve ta­ham­mül et­ti­re­rek ira­de­yi güç­len­dir­me, kö­tü­lük­le­ri ar­zu eden nef­si diz­gin­le­me, hırs ve sair kö­tü huy­la­rı fren­le­me eg­zer­siz­le­ri ile ya­pı­lır.

Ra­ma­zan ayı, her se­ne, iş­te bu eg­zer­siz­le­rin yay­gın ola­rak, tüm üm­met üze­ri­ne mec­bu­rî kı­lın­dı­ğı çok il­ginç bir dö­nem­dir. Ki­şi bir ay gün­düz­le­ri ye­me, iç­me, eşi­ne yak­laş­ma gi­bi çok güç­lü duy­gu, iç­gü­dü ve ar­zu­la­rı­nı ceb­ren ve kasten terk et­me­yi uy­gu­lar. Bu, İs­lâm’ın önem­li ve baş­ta ge­len esas iba­det­le­rin­den bi­ri ol­muş­tur, gü­cü ye­ten, sıh­ha­ti mü­sait her­ke­se farz kı­lın­mış­tır.

Ama hal­kın ço­ğu­nun san­dı­ğı gi­bi oruç sa­de­ce aç ve su­suz kal­mak­tan iba­ret de­ğil­dir. Bi­la­kis ha­dîs-i şe­rîf­ler­de çok açık ola­rak be­lir­til­di­ği üze­re ah­lâ­kî bir­çok hu­sus­la­ra da ria­yet et­mek, tam bir oru­cun şart­la­rın­dan­dır, ak­si tak­dir­de oru­cun bir se­va­bı ol­maz. Me­se­la, oruç tu­tan, ken­di­si­ne bi­ri­si gel­se, ça­tıp sa­taş­sa, sö­vüp, say­sa ona uy­ma­ya­cak, “Ben oruç­lu­yum, ben oruç­lu­yum.” di­ye­cek, oruç­lu, gö­zü­nü ha­ra­ma bak­mak­tan sa­kı­na­cak; di­li­ni de­di­ko­du­dan, gıy­bet­ten (bi­ri­nin ar­ka­sın­dan ko­nuş­mak), ne­mi­me­den (laf ta­şı­yıp ara boz­mak), kü­für­den, kalp kır­mak­tan ko­ru­ya­cak; ku­la­ğıy­la gü­nah­lı söz­le­ri ve ses­le­ri as­la din­le­me­ye­cek; eliy­le kim­se­yi in­cit­me­ye­cek, ayak­la­rıy­la ha­ra­ma ve gü­na­ha git­me­ye­cek; kal­bin­den kö­tü duy­gu­lar ge­çir­me­ye­cek, nef­se ve şey­ta­na uy­ma­ya­cak, kö­tü­lü­ğe bu­laş­ma­ya­cak, gü­nü­nü bir me­lek gi­bi ge­çir­me­ye ça­lı­şa­cak...

Ge­ce de çok uy­ku uyu­ma­ya­cak; te­ra­vih na­ma­zı gi­bi nis­pe­ten zor ve uzun bir na­ma­zı sün­net-i se­ni­ye ola­rak kı­la­cak, uy­ku­su­nu tek­rar bö­lüp ge­ce sa­hu­ra kal­ka­cak, te­hec­cüd na­ma­zı kı­la­cak, çok Kur’an oku­ya­cak, müm­kün­se ra­ma­zan­da ha­tim in­di­re­cek, ca­mi­ler­de “mu­ka­be­le”le­ri (ha­fız­la­rın Kur’an oku­ma­la­rı) ta­kip ede­cek, va­az­la­rı din­le­ye­cek; elin­de tes­bih, di­lin­de zi­kir, hiç­bir anı­nı boş ge­çir­me­me­ye ça­lı­şa­cak... ya­ni tam der­vi­şâ­ne bir ha­yat ya­şa­ya­cak, de­ru­nî zevk­le­ri ta­da­cak, rû­hen pak­la­şa­cak, mâ­ne­vî ba­kım­dan yük­se­le­cek, arif­le­şe­cek, ev­li­yâ­la­şa­cak, me­lek­le­şe­cek, Rab­bi­ne ya­kın, mu­kar­reb bir kul ola­cak...

Kü­çük­lü­ğün­den itibaren her yıl 29-30 gün böy­le bir ruh eği­ti­mi ve nefs ter­bi­ye­si gö­ren bir müs­lü­ma­nın so­nun­da na­sıl ol­gun, kâ­mil, sa­lih, se­vim­li, tat­lı, mü­ba­rek, ha­yır­lı, fe­yiz­li, nur­lu bir in­san ha­li­ne ge­le­ce­ği­ni tah­min et­mek hiç de zor ol­ma­sa ge­rek.

Ka­na­da­lı bir dış po­li­ti­ka­cı ve ga­ze­te­ci­nin; Gü­ney­do­ğu As­ya’da el­çi­lik­te ça­lı­şır­ken Bu­dizm, Brah­ma­nizm vs. gi­bi ma­hal­li din ve inanç­la­rı in­ce­le­di­ği­ni, on­lar­da hiç­bir man­tık, hik­met ve gü­zel­lik bu­la­ma­dı­ğı­nı; ama İs­lâm’ı öğ­re­nin­ce onun iba­det­le­rin­de ni­ce ni­ce hik­met­ler, fay­da­lar, gü­zel­lik­ler gör­dü­ğü­nü, bu yüz­den bü­yük hay­ran­lık du­yup müs­lü­man ol­du­ğu­nu... oku­muş­tum.

Yâ Rab­bi! Şu mü­ba­rek ay­da bi­zi de İs­lâm’ın tüm gü­zel­lik­le­ri­ne eren, tüm yü­ce­lik ve ni­ce­lik­le­ri­ni se­zen, se­nin rı­za­nı ka­za­nan ve rah­me­ti­ne maz­har olan­lar­dan ey­le. Bi-hür­me­ti ha­bî­bi­ke Mu­ham­me­di­ni’l-Mus­ta­fâ sal­lâ’llâ­hu aley­hi ve âli­hî ve sel­lem.