Fatih Sultan Mehmet - Kurduğu Medreseler

Osmanlı padişahlarının yedincisi İstanbul’un fatihi olup, Sultan İkinci Murad Han'ın oğludur. 29 Mart 1432 Pazar günü Edirne’de dünyaya geldi. Annesi Candaroğulları ailesinden Hatice Âlime Hüma Hatundur. Küçük yaşta tahsiline ve yetişmesine çok ehemmiyet verilen Şehzade Mehmed devrin en mümtaz âlimlerinden ilim öğrendi. İlk hocası Molla Yegândı. Meşhur din ve fen âlimi olup zahiri ve batıni ilimlerde mütehassıs Akşemseddin hazretleri şehzadenin her şeyi ile bizzat ilgilendi. 12 yaşına gelince devlet idaresini öğrenmesi için Edirne’den Manisa’ya vali olarak gönderildi. Devrinin en büyük ulemalarından birisiydi ve yedi yabancı dil bilmekteydi. İstanbul, Fatih Sultan Mehmet zamanında bir ilim ve sanat merkezi haline gelmiş, Fatih medreseleri klasik Osmanlı medreselerinin temelini oluşturmuştur. Bilime büyük önem veren Fatih Sultan Mehmed yabancı ülkelerdeki büyük bilginleri İstanbul'a getirtirdi. Eşsiz bir komutan ve idareciydi. 1481 yılına kadar 30 yıl kadar hükümdarlık yaptı ve ordunun başında bizzat 25 sefere katıldı. Azim ve irade sahibiydi. Temkinli ve verdiği kararları kesinlikle uygulayan bir kişiliği vardı. Devlet yönetiminde oldukça sertti. Savaşlarda çok cesur olur, bozgunu önlemek için ileri atılarak askerleri savaşa teşvik ederdi. 

Orta Çağ'ı kapatıp, Yeniçağı açan Cihan İmparatoru Fatih Sultan Mehmed, 3 Mayıs 1481 günü ordusu ile Mısır Memlük devleti üzerine sefere giderken rahatsızlandı. Nikris(gut) hastalığına yenik düşerek vefat etti ve Fatih Camii'nin yanındaki Fatih Türbesi'ne defnedildi. Bir rivayete göre Fatih Sultan Mehmet’ in özel doktoru Yakup Paşa isminde bir Yahudi dönmesi tarafından zehirlenerek öldürüldüğü bildirilmektedir.

Fâtih hayatı boyunca ilme ve âlimlere çok değer vermiştir. Sarayı her türlü ilmi tartışmaların yapıldığı bir akademi halindeydi. Toplantılara çok defa reîs-ül ulemâ sıfatıyla Molla-Hüsrev başkanlık ederdi. Bazı toplantılara başında ulemâ sarığı, sırtında da âlimlere mahsus kıyafeti olduğu halde kendisinin de iştirak ettiğini tarihçiler anlatırlar. 

Fâtih ayrıca İstanbul’a Doğulu ve Batılı âlimleri davet eder; bu hususta hiçbir fedakârlıktan çekinmezdi. Nitekim 15. yüzyılın en büyük astronom ve matematikçisi olan büyük âlim Ali Kuşçu’yu İstanbul’a davet etmiş ve kendisini günde 200 akça maaşla Ayasofya Medresesinde vazifelendirmişti. Bu arada Batılı bilginlerden filozof Amirutzes ile İtalyan arkeoloğu Anconalı Cyriacus dâvet edilenler arasındadır.

Fetihten sonra Fatih’in emri ile İstanbul’da iki üniversite kurulur. Bunlar Ayasofya ve Zeyrek medreseleridir. Büyük heyecan ve gayretlerle eğitime devam eden her iki müesseseden de değerli ilim adamları yetişmiştir. Fatih’in İstanbul’da kurdurduğu üçüncü büyük ilim ve kültür yuvası da Fâtih medreseleridir. “Sahn-ı Semân” veya “Medrese-i Semâniye” diye de bilinen bu yüksek mektep Fâtih câmiinin etrafında inşâ edilen sekiz fakülteden ibaretti. İçlerinde Fen Fakültesi ile Tıp Fakültesi de vardı. Fâtih medreselerinin etrafında talebeler ve öğretim üyeleri için bir kütüphane, 70 yataklı bir darüşşifa (hastane) gurbetten gelen âlimlerin ve yolcuların barınması ve beslenmesi için bir Kalenderhâne (misafirhâne) ile darüşşifadan iyi olup ta çıkan, fakat bünyesi zayıf düşen hastaların bakılması için bir de Tâb-hâne inşa edilmiştir. Külliyede bir de akıl hastaları için dârülmeccânin (akıl hastanesi) vardır. Fâtih hastanesinde bütün hastalıkların tedâvisi ve ilaçları ücretsiz karşılanmaktaydı. 

Gerçekten Osmanlı İmparatorluğu 15. yüzyılda teknikte olduğu gibi tıp ilminde de akıllara durgunluk verecek bir seviyeye ulaşmıştı. Bunu muâsır hiçbir Avrupa ülkesinde göremediğimiz TIP AKADEMİSİ daha iyi ispatlar. Fatih’in kurduğu bu Akademide devrin önde gelen yedi bilgini vazife görüyordu. Akademinin başkanlığına ayda iki bin akça maaşla Ahmed Kudbeddin getirilmişti. Hâlbuki o tarihlerde Avrupa ülkelerinde değil bir Tıp Akademisi, hastanelerde hekim bile yoktu. Hele bir prevantoryum olarak vazife yapan Tâb-hânelerle, bugünkü darülacezelere benzer fonksiyonu olan Kalenderhâneler gibi hayır müesseseleri, o çağlar Avrupa’sında birer meçhuldü. 1929 yılında Topkapı Sarayındaki bu kütüphanede incelemeler yapan Alman Prof. Adolf Diesman, Latince, Yunanca, İtalyanca ile diğer yabancı dillerde yazılı 587 eser tespit etmiştir. Bu kütüphane karşısında heyecanlanan ve duygulanan Diesman Fatih’e duyduğu hayranlığı şöylece ifade eder: 

“Dünya tarihinde bir dönüm noktası meydana getirmiş, Doğu ve Batı’nın kapısında durmuş, her iki âlemin kültürünü nefsinde toplamış bir insandı.”